Site simgesi Doğabilim

Doğa Sessiz Değil, Biz Duymuyoruz: Böceklerin Gizli Titreşim Dili

&NewLine;<p class&equals;"wp-block-paragraph">Yaz ak&scedil;amlar&inodot;nda c&inodot;rc&inodot;r böceklerinin veya a&gbreve;ustosböceklerinin korosunu duymak bizim için do&gbreve;an&inodot;n en tan&inodot;d&inodot;k sesidir<sup><&sol;sup>&period; Uzun y&inodot;llar boyunca bilim dünyas&inodot; da böceklerin yaln&inodot;zca bu tür havada yay&inodot;lan seslerle ileti&scedil;im kurdu&gbreve;unu ve böcekler aleminin geri kalan&inodot;n&inodot;n tamamen &&num;8220&semi;sa&gbreve;&inodot;r ve dilsiz&&num;8221&semi; oldu&gbreve;unu dü&scedil;ünüyordu<sup><&sol;sup>&period; Ancak son otuz y&inodot;lda h&inodot;zla geli&scedil;en biyoakustik ve vibroakustik ara&scedil;t&inodot;rmalar&inodot;&comma; bu alg&inodot;y&inodot; kökten de&gbreve;i&scedil;tirdi<sup><&sol;sup>&period; <em>Entomological Review<&sol;em> dergisinde Moskova Devlet Üniversitesi&&num;8217&semi;nden D&period; Yu&period; Tishechkin taraf&inodot;ndan yay&inodot;mlanan kapsaml&inodot; derleme&comma; böceklerin büyük ço&gbreve;unlu&gbreve;unun asl&inodot;nda bitki saplar&inodot;&comma; yapraklar ve toprak üzerinden yay&inodot;lan mekanik titre&scedil;imlerle son derece karma&scedil;&inodot;k bir ileti&scedil;im a&gbreve;&inodot; kurdu&gbreve;unu gözler önüne seriyor<sup><&sol;sup>&period;<&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<h2 class&equals;"wp-block-heading"><strong>Fizik Yasalar&inodot; ve Küçük Bedenlerin Büyük Çözümü<&sol;strong><&sol;h2>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p class&equals;"wp-block-paragraph">Milyonlarca böcek türünün havaya ses yaymak yerine kat&inodot; yüzeyleri titretmeyi seçmesinin arkas&inodot;nda do&gbreve;rudan akustik fizi&gbreve;i kurallar&inodot; yat&inodot;yor<sup><&sol;sup>&period; Havada dü&scedil;ük frekansl&inodot; ve uzaklara ula&scedil;abilen ses dalgalar&inodot; üretmek için büyük bir vücuda ve geni&scedil; ses organlar&inodot;na ihtiyaç vard&inodot;r<sup><&sol;sup>&period; Boyu yaln&inodot;zca 1 ila 5 milimetre aras&inodot;nda de&gbreve;i&scedil;en küçük bir böcek havaya ses yaymaya kalk&inodot;&scedil;&inodot;rsa&comma; fiziksel k&inodot;s&inodot;tlamalar nedeniyle üretece&gbreve;i ses insan kula&gbreve;&inodot;n&inodot;n duyamayaca&gbreve;&inodot; ultrasonik frekanslara kayar ve havada çok k&inodot;sa bir mesafede sönümlenerek kaybolur<sup><&sol;sup>&period; Buna kar&scedil;&inodot;l&inodot;k&comma; bir bitki sap&inodot;n&inodot; veya yapra&gbreve;&inodot;n&inodot; titretmek çok az enerji gerektirir<sup><&sol;sup>&period; Üstelik havada küresel olarak yay&inodot;l&inodot;p enerjisini h&inodot;zla kaybeden ses dalgalar&inodot;n&inodot;n aksine&comma; bitki sap&inodot; boyunca tek bir eksende ilerleyen bükülme dalgalar&inodot; enerjisini koruyarak 1 ila 2 metre uza&gbreve;a&comma; hatta yaprak ve kök temaslar&inodot; sayesinde kom&scedil;u farkl&inodot; bitki türlerine bile kolayca ula&scedil;abilir<sup><&sol;sup>&period;<&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<h2 class&equals;"wp-block-heading"><strong>Pikap &Idot;&gbreve;nelerinden Lazerlere&colon; Gizli Dünyay&inodot; Dinlemek<&sol;strong><&sol;h2>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p class&equals;"wp-block-paragraph">Böceklerin 4-5 kHz&&num;8217&semi;in alt&inodot;ndaki frekanslarda gerçekle&scedil;en bu sessiz senfonisini kaydetmek için bilim insanlar&inodot; yarat&inodot;c&inodot; yöntemler geli&scedil;tirmi&scedil;tir<sup><&sol;sup>&period; Ara&scedil;t&inodot;rmac&inodot;lar saha çal&inodot;&scedil;malar&inodot;nda genellikle eski plak pikaplar&inodot;n&inodot;n piezoelektrik kristalli i&gbreve;nelerini bitki saplar&inodot;na temas ettirerek titre&scedil;imleri elektrik sinyallerine dönü&scedil;türürken&comma; laboratuvarlarda yüzeye hiç dokunmadan Doppler etkisiyle titre&scedil;imleri ölçen yüksek hassasiyetli lazer vibrometrelerden yararlan&inodot;yor<sup><&sol;sup>&period; Böcekler ise bu sinyalleri kar&inodot;nlar&inodot;n&inodot; yüzeye vurarak &lpar;davul çalma&rpar;&comma; vücutlar&inodot;n&inodot; h&inodot;zla sallayarak &lpar;tremülasyon&rpar;&comma; kanatlar&inodot;n&inodot; ç&inodot;rparak veya özelle&scedil;mi&scedil; ses zarlar&inodot;n&inodot; &lpar;tymbal&rpar; kasarak üretiyor<sup><&sol;sup>&period; Al&inodot;c&inodot; tarafta ise neredeyse tüm böceklerin bacaklar&inodot;nda bulunan &&num;8220&semi;subgenual organ&&num;8221&semi; adl&inodot; hassas titre&scedil;im alg&inodot;lay&inodot;c&inodot;lar&inodot; devreye giriyor<sup><&sol;sup>&period; Örne&gbreve;in yaprak kesici kar&inodot;ncalar ve termit askerleri&comma; sa&gbreve; ve sol bacaklar&inodot;na ula&scedil;an titre&scedil;imler aras&inodot;ndaki 0&comma;1 ila 0&comma;2 milisaniyelik zaman fark&inodot;n&inodot; dahi hesaplayarak sinyalin hangi yönden geldi&gbreve;ini nokta at&inodot;&scedil;&inodot;yla tespit edebiliyor<sup><&sol;sup>&period;<&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<h2 class&equals;"wp-block-heading"><strong>A&scedil;k &Scedil;ark&inodot;lar&inodot;&comma; Sahte Kraliçeler ve Rüzgar Molalar&inodot;<&sol;strong><&sol;h2>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p class&equals;"wp-block-paragraph">Titre&scedil;im ileti&scedil;imi yaln&inodot;zca e&scedil; bulmak için kullan&inodot;lan &&num;8220&semi;a&scedil;k &scedil;ark&inodot;lar&inodot;yla&&num;8221&semi; s&inodot;n&inodot;rl&inodot; de&gbreve;ildir&semi; koloni ya&scedil;am&inodot;ndan avc&inodot;-av ili&scedil;kilerine kadar pek çok alanda hayati rol oynar<sup><&sol;sup>&period; Termitler bir tehlike an&inodot;nda kafalar&inodot;n&inodot; yuvalar&inodot;na vurarak zincirleme bir alarm ba&scedil;lat&inodot;r&semi; bu uyar&inodot;y&inodot; alan asker termitler tehlikeye ko&scedil;arken i&scedil;çiler güvenli bölgelere kaçar<sup><&sol;sup>&period; Yaprak k&inodot;v&inodot;ran t&inodot;rt&inodot;llar ise bölgelerine yakla&scedil;an rakiplerini fiziksel bir kavgaya girmeden uzakla&scedil;t&inodot;rmak için titre&scedil;imli tehdit sinyalleri gönderir<sup><&sol;sup>&period;<&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p class&equals;"wp-block-paragraph">Do&gbreve;adaki en &scedil;a&scedil;&inodot;rt&inodot;c&inodot; stratejilerden biri ise &&num;8220&semi;akustik taklitçilik&&num;8221&semi;tir<sup><&sol;sup>&period; Kar&inodot;nca yuvalar&inodot;nda parazit olarak ya&scedil;ayan baz&inodot; kelebek t&inodot;rt&inodot;llar&inodot; &lpar;Lycaenidae&rpar; ve k&inodot;nkanatl&inodot; böcekler&comma; kraliçe kar&inodot;ncan&inodot;n üretti&gbreve;i titre&scedil;imleri kusursuzca taklit ederek i&scedil;çi kar&inodot;ncalar&inodot; kand&inodot;r&inodot;r ve yuvada t&inodot;pk&inodot; bir kraliyet üyesi gibi beslenir<sup><&sol;sup>&period; Öte yandan avc&inodot; örümcek yiyen Avustralyal&inodot; bir suikastç&inodot; böcek &lpar;<em>Stenolemus bituberus<&sol;em>&rpar;&comma; örümcek a&gbreve;&inodot;na konup a&gbreve;a tak&inodot;lm&inodot;&scedil; çaresiz bir av&inodot;n ç&inodot;rp&inodot;nma titre&scedil;imlerini taklit ederek örümce&gbreve;i yuvas&inodot;ndan d&inodot;&scedil;ar&inodot; çeker ve avlar<sup><&sol;sup>&period;<&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p class&equals;"wp-block-paragraph">Bu gizli ileti&scedil;im kanal&inodot;n&inodot;n en büyük dü&scedil;man&inodot; ise rüzgar ve ya&gbreve;murdur<sup><&sol;sup>&period; Rüzgar&inodot;n h&inodot;&scedil;&inodot;rdatt&inodot;&gbreve;&inodot; yapraklar&comma; böcek sinyalleriyle ayn&inodot; frekans aral&inodot;&gbreve;&inodot;nda &scedil;iddetli bir arka plan gürültüsü yarat&inodot;r<sup><&sol;sup>&period; Bu nedenle böcekler&comma; t&inodot;pk&inodot; gürültülü bir caddede konu&scedil;mak için araçlar&inodot;n geçmesini bekleyen insanlar gibi&comma; rüzgar&inodot;n duruldu&gbreve;u birkaç saniyelik sakin aral&inodot;klar&inodot; kollayarak h&inodot;zla mesajlar&inodot;n&inodot; iletir ve rüzgar yeniden ba&scedil;lad&inodot;&gbreve;&inodot;nda an&inodot;nda susarlar<sup><&sol;sup>&period;<&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<h2 class&equals;"wp-block-heading"><strong>Tar&inodot;m Zararl&inodot;lar&inodot;na Kar&scedil;&inodot; &Idot;laçs&inodot;z Bir Gelecek<&sol;strong><&sol;h2>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p class&equals;"wp-block-paragraph">Böceklerin vibroakustik dünyas&inodot;n&inodot;n çözülmesi&comma; tar&inodot;mda kimyasal pestisitlere alternatif çevre dostu yöntemlerin önünü aç&inodot;yor<sup><&sol;sup>&period; &Idot;talya ve Kaliforniya&&num;8217&semi;daki üzüm ba&gbreve;lar&inodot;nda gerçekle&scedil;tirilen saha deneylerinde&comma; asma destek tellerine verilen yapay bozucu titre&scedil;imlerin zararl&inodot; yaprak pirelerinin &lpar;<em>Scaphoideus titanus<&sol;em>&rpar; e&scedil; bulma ileti&scedil;imini keserek üremelerini büyük ölçüde durdurdu&gbreve;u kan&inodot;tland&inodot;<sup><&sol;sup>&period; Benzer &scedil;ekilde&comma; di&scedil;i böceklerin çiftle&scedil;me ça&gbreve;r&inodot;lar&inodot;n&inodot; taklit eden titre&scedil;imli tuzaklar veya termitleri ah&scedil;aptan uzakla&scedil;t&inodot;ran alarm sinyalleri&comma; gelecekte tar&inodot;m alanlar&inodot;n&inodot; ve ormanlar&inodot; koruman&inodot;n en ak&inodot;ll&inodot; ve zarars&inodot;z yolu olmaya aday<sup><&sol;sup>&period;<&sol;p>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<h2 class&equals;"wp-block-heading">Kaynaklar <&sol;h2>&NewLine;&NewLine;&NewLine;&NewLine;<p class&equals;"wp-block-paragraph">Tishechkin&comma; D&period; Y&period; &lpar;2022&rpar;&period; Vibrational communication in insects&period; <em>Entomological Review<&sol;em>&comma; <em>102<&sol;em>&lpar;6&rpar;&comma; 737-768&period;<&sol;p>&NewLine;

Mobil sürümden çık