
<p>Üveyikler (<em>Streptopelia turtur</em>), güvercingiller ailesine ait bir güvercin türüdür. Palearktik bölgenin geniş bir bölümünde yaşayan bu tür, Avrupa, Kuzey Afrika ve Batı Asya&#8217;da ürer ve kış aylarını Sahra altı Afrika&#8217;nın Sahel bölgesinde geçirmektedir. Son yıllarda ciddi popülasyon düşüşü yaşayan üveyik, 2015 yılında Uluslararası Doğa Koruma Birliği (IUCN) tarafından &#8220;Hassas&#8221; olarak sınıflandırılmıştır. </p>



<h2 class="wp-block-heading">Fiziksel Özellikler ve Tanım</h2>



<p>Üveyikler, ortalama olarak 26 ila 28 cm uzunluğa ve 47 ila 53 cm kanat açıklığına sahip orta büyüklükteki güvercin türleridir. Ağırlıkları genel olarak 85 ila 170 cm arasında değişmektedir. Vücutlarının üst kısmı kahverengi olmakla birlikte siyah lekeli ve çizgilidir. Vücutlarının alt kısmı ise açık gri veya pembe tonlarındadır. Boyunlarının her iki yanında siyah-beyaz şerit biçiminde çizgiler bulunmaktadır. Gözleri koyu kırmızımsı, ayakları ise pembemsi renktedir. Uzun ve sivri olan kuyruğunun ucunda beyaz bant bulunmaktadır. </p>



<h2 class="wp-block-heading">Tür Biyocoğrafyası ve Yaşam Alanları</h2>



<p>Üveyikler, Palearktik bölgede geniş bir dağılıma sahip göçmen kuşlardır. Üreme dönemlerini Avrupa, Kuzey Afrika ve Batı Asya&#8217;da geçiren bu türler kış dönemii Sahra altı Afrika&#8217;nın Sahel bölgesinde geçirmektedir. Son dönemlerde yapılan çalışmalar, Doğu ve Kuzey Avrupa&#8217;dan Doğu Afrika&#8217;ya doğru uzanan yeni bir göç yolu olduğunu göstermektedir. </p>



<p>Üveyikler genellikle açık ormanlık alanlarda, yaprak dökmeyen çam ormanlarında, tarım arazilerinde ve meyve bahçelerinde görülürler. Kuzeybatı Afrika&#8217;da zeytin ve portakal bahçerinde yoğun popülasyonlar bulunmaktadır. </p>



<h2 class="wp-block-heading">Takson Bilgisi ve Sınıflandırma</h2>



<p>Üveyikler <em>(Streptopelia turtur)</em>, güvercinler ailesine ait olan Streptopelia cinsi içerisinde yer almaktadır. <em>Streptopelia turtur</em> genellikle dört alt tür olarak sınıflandırılmaktadır:</p>



<ul start="1" class="wp-block-list">
<li><strong>Streptopelia turtur turtur:</strong> Nominal alt türdür ve en geniş yayılıma sahiptir. Avrupa&#8217;nın büyük bölümü, Kuzey Rusya, Finlandiya, Baltık ülkeleri, Balear Adaları, Anadolu, Kafkasya ve Kazakistan&#8217;ın batısına kadar uzanan geniş bir bölgede bulunur. Göçmen bir alt türdür ve kışları Sahra Altı Afrika bölgesinde geçirir.</li>



<li><strong>Streptopelia turtur arenicola:</strong> Kuzey Afrika’dan başlayıp Libya, Mısır, Orta Doğu, Arap Yarımadası&#8217;nın büyük kısmı, İran, Irak ve Afganistan&#8217;a kadar olan geniş coğrafyada yaşar. Genellikle daha açık, yarı çöl ve kurak bölgelerde görülür. Bu alt tür, göçmen olmayan veya kısmen göçmen popülasyonlara sahiptir.</li>



<li><strong>Streptopelia turtur hoggara: </strong>Kuzey Afrika&#8217;nın Sahra Çölü&#8217;nün güneyindeki izole edilmiş dağlık bölgelerinde bulunan bu alt tür, özellikle Hoggar Dağları ve çevresinde sınırlı bir dağılım alanına sahiptir. Yerleşik ve göç etmeyen bir alt türdür.</li>



<li><strong>Streptopelia turtur rufescens:</strong> Orta Asya&#8217;nın doğu bölgelerinde, özellikle Türkmenistan, Özbekistan ve Tacikistan gibi ülkelerde yayılım gösterir. Bu alt tür, renk tonlarında hafif farklılıklar göstererek diğer alt türlerden ayrılır. Göç alışkanlıkları hakkında fazla bilgi bulunmamakla birlikte, genellikle yerleşik olduğu düşünülmektedir.</li>
</ul>



<p>Alttürlerin farklılılarını daha çok coğrafi dağılımları, habitat tercihleri ve bazı morfolojik farklılıkları ile birbirinden ayrılmaktadır. Üveyikler, küçük kumru (Streptopelia senegalensis) ve kumru (Streptopelia decaocto) gibi taksonomik olarak yakından ilişkili türlerden sesleri, davranış özellikleri ve fiziksel özellikleri ile kolayca ayırt edilebilmektedir. </p>



<h2 class="wp-block-heading">Davranış Özellikleri</h2>



<p>Genellikle yalnız veya çiftler halinde görülen üveyikler göç dönemlerinde küçük sürüler halinde hareket ederler. Erkek bireyler üreme dönemlerinde, sabah ve akşam saatlerinde &#8220;turrr-turrr&#8221; biçiminde karakteristik ötüşler yaparlar. Tehlike anında ani kalkışları ile bilinen üveyikler, günün erkek saatlerinde ve akşamüstü vakitlerinde beslenirler. Öğle vaktikde ise daha çok dinlenmeyi tercih ederler. </p>



<h2 class="wp-block-heading">Üreme Sistemi ve Çiftleşme Davranışları</h2>



<p>Üveyikler monogamdır ve genellikle Mayıs-Ağustos ayları arasında ürerler. Erkekler dişileri çekmek için gösterişli uçuşlar ve melodik ötüşler sergiler. Yuvalarını ağaçların dalları ve çalılıklara basit yapılar şeklinde inşa ederler. Dişi genellikle iki beyaz yumurta bırakır ve kuluçka süresi yaklaşık 14 gündür. Yavrular yaklaşık 20 günde yuvadan uçacak hale gelirler.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Beslenme Alışkanlıkları</h2>



<p>Üveyikler daha çok tohumlarla beslenen granivor canlılardır. Geçmişte daha çok yabani tohumlar tüketirken günümüzde buğday ve kolza gibi kültür bitkilerinin tohumlarına yönelmişlerdir. Tarımsal yoğunlaşma nedeniyle yabani besin kaynaklarının azalması beslenme alışkanlılarında değişikliklere yol açmıştır. </p>



<h2 class="wp-block-heading">Yaşam Süresi</h2>



<p>Üveyikler doğal yaşam alanlarında 2 ila 5 yıl arasında değişen yaşam sürelerine sahiptir. Ancak av baskısının az olduğu bölgelerde daha uzun yaşayabildikleri görülmektedir. Esaret altındaki bireylerin ise doğal yaşam alanlarında yaşan bireylere göre daha uzun yaşadığı bilinmektedir. </p>



<h2 class="wp-block-heading">Koruma Statüsü</h2>



<p>Üveyik popülasyonlarında son yıllarda ciddi düşüşler gözlemlenmiştir. Bu nedenle Uluslararası Doğa Koruma Birliği (IUCN) tarafından &#8220;Hassas&#8221; (Vulnerable) olarak sınıflandırılmıştır. Tarımsal faaliyetler, aşırı avlanma, habitat kaybı ve hastalıklar, türün nüfusundaki düşüşün başlıca nedenleridir.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Kaynaklar: </h2>



<p>Bea, A., Olano, I., Svazas, S., Henry, J., Yanenko, V., &; Grishanov, G. (2023). The Black Sea-Eastern Mediterranean flyway of the globally threatened European turtle dove (Streptopelia turtur). Turkish Journal of Zoology, 47(1), 48-52. <a>https://doi.org/10.55730/1300-0179.3112</a></p>



<p>Browne, S. J., &; Aebischer, N. J. (2003). Habitat use, foraging ecology and diet of Turtle Doves Streptopelia turtur in Britain. Ibis, 145, 572-582. <a>https://doi.org/10.1046/j.1474-919X.2003.00185.x</a></p>



<p>Hanane, S. (2017). The European Turtle-Dove Streptopelia turtur in Northwest Africa: A Review of Current Knowledge and Priorities for Future Research. Ardeola, 64(2), 273-287. <a>https://doi.org/10.13157/arla.64.2.2017.rp1</a></p>



<p>de Vries, E. H. J., Foppen, R. P. B., van der Jeugd, H., &; Jongejans, E. (2021). Searching for the causes of decline in the Dutch population of European Turtle Doves (Streptopelia turtur). Ibis, 164(2), 552-573. <a>https://doi.org/10.1111/ibi.13031</a></p>

Üveyik (Streptopelia turtur)
