Arı Biti (Braula coeca)

Braula coeca (Diptera: Braulidae), bal arılarında (Apis mellifera) parazitik etkilere neden olan kozmopolit dağılımlı bir sinektir. Türkiye’de halk arasında “arı biti” olarak adlandırılmasına rağmen hem taksonomik olarak hem de morfolojik olarak bitlerden oldukça farklıdır. Taksonomik olarak bitler Psocodea (Phthiraptera) takımında yer almakla birlikte morfolojik olarak da kanatsız ve dorsoventral basık bir yapıdadır. Bununla birlikte bitler sadece memeli ve kuşların kalıcı ektoparazitleridir. Bu tür İngilizce literatürde de arı bitinin karşılığı olan ‘’bee louse’’ şeklinde adlandırılmaktadır.

Bu makalede, arı bitinin (Braula coeca) biyolojisi, konak üzerindeki etkileri, dağılımı, kontrol stratejileri ve bilimsel önemi ele alınmıştır.

Taksonomik Konum ve Morfoloji

Braula coeca, Diptera takımının Braulidae ailesinde Braula cinsi içerisinde sınıflandırılmaktadır. Bu türe ilişkin kayıtlar ilk olarak 1740 yılında Avrupa’nın güney ve orta bölümlerinden olup 1818 yılında da Alman zoolog Christian Ludwig Nitzsch tarafından tanımlanmıştır.

Erişkin bireyleri ortalama 1-1.5 mm uzunluğunda ve 1 mm genişliğindedir. Kızıl kahvrengi renk tonlarına sahip olan bu tür kısa bacaklı ve kanatsız bir yapıya sahiptir. Baş, göğüs (toraks) ve karın (abdomen) kaynaşmış bir yapıdadır. Bacaklarında tarsus eklemindeki bulunan özelleşmiş yapılar sayesinde arıların gövdelerine rahatlıkla tutunabilmektedirler.

Bu türler arı yetiştiricileri tarafından gene başka bir arı zararlısı olan ve halk arasında ‘’arı canavarı’’ olarak da bilinen Varroa destructor Anderson & Trueman, 2000 ile sıklıkla karıştırılmaktadır.

Yaşam Döngüsü

Arı bitinin yaşam döngüsü yumurta, larva, pupa ve erişkin olmak üzere dört aşamadan oluşur.

Yumurta: Dişi bireyler beyaz ve oval şekilli yumurtalarını petek gözlerine bırakır. Bu dönem ortalama 6 gün sürmektedir.

Larva: Yumurtalardan çıkan larvalar, balmumu ve polenle beslenerek gelişir ve bu süre ortalama 45-50 gündür.

Pupa: Ortalama 1,4-1,7 mm uzunluğunda olan pupalar beyazımsı sarı renktedirler. Bu aşama ortalama 12-16 gün sürmektedir.

Erişkin: Erişkin hale gelen bireyler, özellikle kraliçe arıların baş bölgesine tutunarak hareket eder ve besinlerini tükürük bezlerinden salgılanan öz sıvıdan alır. Diğer parazitik etkenler gibi direkt değil arıların besinlerine ortak olarak dolaylı yoldan zarar verirler. Nadir olarak işçi ve erkek arılarda da enfestasyona neden olabilmektedirler.

Konak Üzerindeki Etkileri

Braula coeca, arı kolonilerinin bal verimliliğini ve sağlığını olumsuz etkileyebilir.

 – Kraliçe arıların yumurtlama kapasitesini azaltırlar.

 – Arıların davranışsal dinamiklerini değiştirerek bal üretim süreçlerini yavaşlatabilir.

 – Koloni dayanıklılığını zayıflatabilir ve bu da koloni çöküş sendromuna neden olarak koloni kayıplarına neden olabilir.

– Ayrıca akut arı felci virüsüne vektörlük yaptığı da düşünülmektedir.

– Konak üzerindeki etkilerinin yanı sıra bal üretiminde azalmalara neden olarak arı yetiştiriciliğini ekonomik olarak zor duruma sokabilir ve petek hasarına neden olarak da üretim maliyetlerini artırabilirler.

Yayılım ve Dağılım

Arı bitleri arıların diğer zararlılarında olduğu gibi gezginci arıcılık faaliyetleriyle yayılarak kozmopolit bir dağılım sağlamıştır.  Türkiye’de bu tür ilk kez 1977 yılından görülmüştür ancak sonraki süreç içerisinde kapsamlı bir çalışma yürütülmediğinden günümüzde varlığına ait bir bilgi bulunmamaktadır.

Koruma, Kontrol ve Müdahale Yöntemleri

Kimyasal Yöntemler:

   – Organik asitler ve çeşitli insektisitler arı bitinin kontrolünde kullanılmaktadır. Ancak bu yöntemler dikkatli kullanılmalıdır, çünkü arılar üzerinde yan etkiler yaratabilir ve ayrıca balda kalıntıya neden olabilir. Genel olarak Varroa mücadelesindeki yöntemler bu türde de kullanılmaktadır.

Biyolojik Yöntemler:

   – Yürütülen çalışmalarda bazı mantar ve akar türlerinin arı biti popülasyonlarını azaltmada etkili olduğu gösterilmiştir.

Mekanik Yöntemler:

   – Parazitin fiziksel olarak arı üzerinden uzaklaştırılmasıdır.

Yetiştiricilik Teknikleri:

   – Daha dayanıklı bal arısı ırklarının yetiştirilmesi, arı bitlerine karşı kolonilerin direnç göstermesini sağlayabilir.

Sonuç olarak arı biti (Braula coeca), bal arıları için önemli bir parazit olmasına rağmen, doğru müdahale ve yönetim stratejileriyle koloni üzerindeki etkisi azaltılabilir. Parazitin biyolojisi ve etkileri hakkında derinlemesine bilgi sahibi olmak, arı yetiştiriciliğini ve bal üretimini sürdürülebilir kılmak için kritik bir öneme sahiptir. Gelecekte planlacak araştırmalar, hem arı bitinin biyolojisini anlamaya hem de ekolojik dengeleri koruyacak mücadele yöntemleri geliştirmeye yönelik olmalıdır.

Kaynakça

• Bailey, L. (1958). The epidemiology of Braula coeca Nitzsch infestation of the honeybee colony. Journal of Apicultural Research, 3(2), 101–110. https://doi.org/xxxxxxxxx
• Crane, E. (1999). The World History of Beekeeping and Honey Hunting. Routledge.
• Doğanay, A., & Aydın, L. (Eds.). (2017). Bal Arısı Yetiştiriciliği, Ürünleri, Hastalıkları. Dora Yayıncılık.
• Eren, G. (2023). Braulid (Diptera: Braulidae Egger, 1853) infestations on honey bees (Apis Linnaeus, 1758) in Türkiye, and in the world. In Second International Congress on Bee Sciences, Abstract Book (p. 69).
• Morse, R. A., & Nowogrodzki, R. (1990). Honey Bee Pests, Predators, and Diseases. Cornell University Press.
• Ritter, W. (1996). Diagnosing bee diseases. American Bee Journal, 136(5), 368–374.
• Sammataro, D., & Avitabile, A. (2011). Beekeeping Basics. Penn State Extension.
• Miles Zhang, https://www.flickr.com/photos/94337523@N06/14892541695/in/photolist-qYCcME-qWpLjL-qWpLmQ-opc1y7-oG1aNg,