
<p class="wp-block-paragraph">Asya yaban eşeği veya yaban eşeği olarak adlandırılan <em>Equus hemionus,</em> 19.yüzyıldan itibaren popülasyonu azalan memeliler arasındadır. Geçmişe nazaran çok daha dar dağılım alanlarına sahip bu canlılar, günümüzde dağınık popülasyonlar halinde farklı ülkelerde görülebilmektedir. Evcil eşeklerden daha tıknazdırlar. Atletik yapıdadırlar ve daha çok atlara benzer ince uzun kafa yapılarına sahiplerdir. </p>



<h2 class="wp-block-heading">Fiziksel Özellikler ve Tanım</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Yetişkin bir Asya yaban eşeği ortalama olarak 200 ile 260 kg arasında değişen vücut ağırlığına sahiptir. Atlara benzer kafa yapısına sahip olan bu canlılar evcil eşeklerden daha küçük yapıdadırlar. İnce ve uzun bacaklara sahiplerdir. Vücut yapıları genellikle zayıf ve uzun olup, sert kılları bulunmaktadır. </p>



<h2 class="wp-block-heading">Tür Biyocoğrafyası ve Popülasyon Bilgisi</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Asya yaban eşekleri tarihte Rusya Federasyonu, Moğalistan, Kuzey Çin, Hindistan, Orta Asya, İran, Arap Yarımadası ve Anadolu olmak üzere çok geniş bir coğrafyada varlıklarını sürdürmekteydi. Ancak günümüzde doğal olarak dünyada en çok Moğolistan ardından da Çin topraklarında görülmektedir. Tüm popülasyonun %75&#8217;i Moğolistan sınırlarında bulunurken, Çin&#8217;deki popülasyonun %80&#8217;i Sincan Uygur Özerk Bölgesi&#8217;nde yer alan Kalamaili Doğa Koruma Alanı&#8217;nda bulunmaktadır. </p>



<p class="wp-block-paragraph">Günümüzde serbest halde dolaşan 55 bin yaban eşeği olduğu tahmin edilmektedir. Bu bireyler 8 farklı ülkede irili ufaklı 17 farklı popülasyondan meydana gelmektedir. </p>



<figure class="wp-block-image size-full is-resized"><img src="https://dogabilim.org/wp-content/uploads/2024/07/49103442993_917b9a2f1e_k.jpg" alt="" class="wp-image-14390" style="width:842px;height:auto"/><figcaption class="wp-element-caption">Asya Yaban Eşeği (Equus hemionus)<br>Fotoğraf: <a href="https://www.flickr.com/photos/159830675@N05/">Otgonbayar Tsend</a></figcaption></figure>



<h2 class="wp-block-heading">Yaşam Alanları</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Asya yaban eşekleri dağ ve çöl bozkırlarında, yarı çöllerde ve çöl ovalarında yaşarlar. Bu alanlardan en çok çöl bozkırlarını tercih ederler. Asya yaban eşekleri tepelik bölgelerde bulunabilseler de genellikle dik arazilerden (eğimi %20&#8217;den az olan) kaçınma eğilimi gösterirler. 19. yüzyıldan itibaren yaşam alanlarının </p>



<h2 class="wp-block-heading">Takson Bilgisi ve Sınıflandırma</h2>



<figure class="wp-block-table"><table><tbody><tr><td>Alem</td><td>Hayvanlar <em>(Animalia)</em></td></tr><tr><td>Şube</td><td>Kordalılar <em>(Chordata)</em></td></tr><tr><td>Sınıf</td><td>Memeliler <em>(Mammalia)</em></td></tr><tr><td>Takım</td><td>Tek toynaklılar<em> (Perissodactyla)</em></td></tr><tr><td>Aile</td><td>Atgiller <em>(Equidae)</em></td></tr><tr><td>Cins</td><td><em>Equus</em></td></tr><tr><td>Tür</td><td>Asya Yaban Eşeği <em>(Equus hemionus)</em></td></tr></tbody></table></figure>



<h2 class="wp-block-heading">Adlandırma Bilgisi</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Türkçe&#8217;de yaban eşeği veya Asya yaban eşeği olarak adlandırılan Equus hemionus, İngilizce&#8217;de Asian Wild Ass olarak adlandırılmaktadır. </p>



<h2 class="wp-block-heading">Üreme Bilgisi</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Asya yaban eşeklerinin üreme dönemleri Nisan ile Ekim ayları arasındadır ve gebelik süreleri 11 aydır. Her doğumda ortalama 1 yavru doğururlar ve bu yavru 1 ila 1,5 yaşına geldiğinde sütten kesilmektedir. Erkek ve dişi bireyler 3-4 yaşlarına geldiklerinde cinsel olgunluğa ulaşırlar. </p>



<figure class="wp-block-image size-full is-resized"><img src="https://dogabilim.org/wp-content/uploads/2024/07/14850948814_389a745993_k.jpg" alt="" class="wp-image-14405" style="width:842px;height:auto"/><figcaption class="wp-element-caption">Asya Yaban Eşeği (Equus hemionus)<br>Fotoğraf: <a href="https://www.flickr.com/photos/wildlifedanielgoeleven/" target="_blank" rel="noreferrer noopener">Daniel Goeleven</a></figcaption></figure>



<h2 class="wp-block-heading">Beslenme Alışkanlıkları</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Asya yaban eşekleri bitkilerle beslenen otçul canlılardır. Yapılan bir çalışmada yaban eşeklerinin Moğol soğanı (Allium mongolicum), Çöl bitkisi (Zygophyllum pterocarpum), Çöl otu (Achnaterum splendens) ve Çavdar otu (Elymus secalinus) bitkilerini sıklıkla tercih ettiği vurgulanmıştır. </p>



<h2 class="wp-block-heading">İnsanlarla Etkileşimleri</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Asya yaban eşekleri 19.yüzyıldan itibaren insanlar tarafından et ve kürkleri için sıkça avlanmaktadır. </p>



<h2 class="wp-block-heading">Yaşam Süresi</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Asya yaban eşekleri doğal yaşam alanlarında ortalama olarak 4 ila 8 yıl arasında ömür sürdürmektedir. Esaret altında bildirilen en uzun yaşam süresi 26.2 yıldır. </p>



<h2 class="wp-block-heading">Türe Yönelik Tehditler ve Koruma Statüsü</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Asya yaban eşek popülasyonları aşırı avlanma, tarım, evcil hayvanlarla rekabet, madencilik faaliyetleri ve yol yapım çalışmaları gibi faaliyetlerden olumsuz etkilenmektedir. En güncel örneklerinden biri olarak, Kalamaili Doğa Koruma Alanı&#8217;nda 2005&#8217;li yıllarda başlayan mineral işletmeciliği ve yol yapım çalışmaları gösterilebilir. Bu çalışmalar yaban eşeklerinin yaşam alanlarını parçalamış ve izole alanlar haline getirmiştir. 2018 yılında madencilik faaliyetlerinin durdurulması ile bunun önüne geçilmeye çalışılsa da 2019 yılındaki yol çalışmaları ile doğa koruma alanı iki parçaya bölünmesiyle tahribata devam edilmiştir.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Asya yaban eşekleri Dünya Doğa ve Doğal Kaynakları Koruma Birliği (IUCN) tarafından Kırmızı Listede Tehlike Altında (EN) olarak sınıflandırılmıştır. </p>



<h2 class="wp-block-heading">Kaynaklar: </h2>



<p class="wp-block-paragraph">Nacarino-Meneses, C., Jordana, X., &; Köhler, M. (2016). First approach to bone histology and skeletochronology of Equus hemionus. <em>Comptes Rendus Palevol</em>, <em>15</em>(1-2), 267-277.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Zhuo, Y., Xu, W., Wang, M., Chen, C., Da Silva, A. A., Yang, W., &#8230; &; Alves, J. (2022). The effect of mining and road development on habitat fragmentation and connectivity of khulan (Equus hemionus) in Northwestern China. <em>Biological Conservation</em>, <em>275</em>, 109770.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Lengger, J., Tataruch, F., &; Walzer, C. (2007). Feeding ecology of Asiatic wild ass Equus hemionus.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Reuter, B. 2002. &#8220;Equus hemionus&#8221; (On-line), Animal Diversity Web. Accessed July 10, 2024 at https://animaldiversity.org/accounts/Equus_hemionus/</p>



<p class="wp-block-paragraph">Kaczensky, P., Lkhagvasuren, B., Pereladova, O., Hemami, M., &; Bouskila, A. (2015). Equus hemionus. The IUCN red list of threatened species 2015: e. T7951A45171204.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Fotoğraf: <a href="https://www.flickr.com/photos/130011880@N07/">Stuart Reeds</a> (https://www.flickr.com/photos/130011880@N07/33011942706/)</p>

Asya Yaban Eşeği (Equus hemionus)
