Kuşların Modern Dünyadaki Kâbusu: Motorlu Taşıtlar 

Günümüz dünyasında özellikle de son 100 yılda bilim insanları tarafından otomobil ve uçak gibi motorlu taşıtların kuşlar için genellikle büyük bir sorun olduğu kabul edilmektedir. Yollarda motorlu taşıt çarpması sonucu ölen kuşların sayısı özellikle gelişmiş ülkelerde milyonlar seviyesinde olduğu ifade ediliyor. Yapılan bazı çalışmalar yalnızca ABD’de otomobil çarpmasından kaynaklı yılda 60-80 milyon kuş ölümünün gerçekleştiğini hatta yollarda hayvan leşlerinin bulunması bu sayının 2 ila 3 kat daha fazla olabileceğini öngörmektedir. Bu ölümlere binaların camları, elektrik hatları, iletişim kuleleri, rüzgâr türbinleri, tarım ilaçları, petrol sızıntıları ve evcil hayvanlar gibi diğer antropojenik kaynaklı ölüm nedenleri de katıldığında sayının 500 milyon ile 1 milyar arasında olduğu tahmin edilmektedir.  

Birçok kuş popülasyonu araç çarpışmalarından kaynaklanan kayıplara dayanacak kadar güçlü olsa da bazı nadir ve nesli tehlike altındaki kuş türleri için bu durum tehdit yaratmaktadır. Bu türlere Florida çalı alakargası (Aphelocoma coerulescens) örnek verilebilir. Yapılan çalışmalar bu tarz çarpmalara daha çok ötücülerin ve baykuşların maruz kaldığını göstermektedir. Uçak–kuş çarpışmaları otomobil çarpışmalarına nazaran daha az olsa da bu çarpışmalar havacılık güvenliği için ciddi bir tehdit oluşturmaktadır. Gönüllü bir raporlama sistemi kapsamında yürütülen bir çalışmada, her yıl yaklaşık 10.000 uçak-kuş çarpışması ABD sivil uçaklarıyla Federal Havacılık İdaresi’ne bildirilmektedir. Göçmen türler yerel türlere göre daha uzun mesafeler yol aldıklarından bu tarz olaylara daha fazla maruz kalmaktadırlar. 

Karayolları ayrıca geçtiği bölgelerdeki habitatı bölmesi, türlerin dağılım alanlarında kesintiye yol açması ve ayrıca ışık, ses ve hava kirliliğine yol açması ile hem kuşların hem de diğer yaban hayvanların popülasyonları üzerine etkide bulunmaktadır. Karayollarında kuş-araç çarpışmalarını önlemek için birtakım yöntemler alınabileceği bilim insanları tarafından ifade edilmektedir. Bunların başında yollar boyunca daha yüksek irtifa uçuşlarını teşvik etmek için engelleyici çitler, yol kenarlarının meyve ağaçlarından arındırılması ve yollarda ölen hayvanların kaldırılması gelmektedir.  

Yollarda memeli hayvanlara ait leşler, yol yüzeyini sıcaklığından dolayı kullanan sürüngenlerin olması, yol etrafında veya üzerinde su birikintilerinin olması ve ayrıca yol boyunca uzanan elektrik hatlarını kuşların tüneme alanları olarak kullanması bu tarz araç-kuş çarpışması vakalarını arttırmaktadır. Bunların yanı sıra yürütülen çalışmalar trafik hızı ve yoğunluğu arttığında, ilkbahar ve yaz aylarında, kuş popülasyonlarının yoğun olduğu yerlere yakın yollarda, geniş ve bulunduğu araziden yüksekte olan yollarda da araç çarpması sonucu ölümlerin genellikle daha yüksek olduğunu göstermektedir.  

Kuşların uzaktaki araçları veya çarpışma rotasında olmayan araçları devamlı izleyerek maruz kalması sonucu bu araçları tehdit unsuru olarak algılamamasına ve av-avcı ilişkisinde olduğu gibi kaçınma/korunma davranışları sergilememesine neden olmaktadır. Bunun sonucu olarak da çarpışma yakın olduğunda başarılı bir şekilde kaçma olasılığı azalmaktadır. Bu durum Avustralya saksağanı (Gymnorhina tibicen) gibi kuş türlerinin yanı sıra Sarı karınlı dağ sıçanı (Marmota flaviventris), geyik (Cervus elaphus) ve antilop (Antilocapra americana) gibi bazı memeli türlerinde de gözlemlenmiştir.  

Ülkemizde ne yazık ki bu konu hakkında kapsamlı bir çalışma yürütülmediğinden durum tespiti yapılması çok olası gözükmüyor ancak akan trafikte biraz gözlem yaparsanız ülkemizdeki durumun gelişmiş ülkelerdeki durumdan çok da aşağı olmayacağı aşikardır. 

Kaynaklar 

Bishop, C. A., & Brogan, J. M. (2013). Estimates of Avian Mortality Attributed to Vehicle Collisions in Canada Estimation de la mortalité aviaire attribuable aux collisions automobiles au Canada. Avian Conservation and Ecology, 8(2), 2. 

DeVault, T. L., Blackwell, B. F., Seamans, T. W., Lima, S. L., & Fernández-Juricic, E. (2014). Effects of vehicle speed on flight initiation by turkey vultures: implications for bird-vehicle collisions. PloS one, 9(2), e87944. 

DeVault, T. L., Seamans, T. W., Blackwell, B. F., Lima, S. L., Martinez, M. A., & Fernández‐Juricic, E. (2017). Can experience reduce collisions between birds and vehicles?. Journal of Zoology, 301(1), 17-22. 

Erickson, W. P., Johnson, G. D., & David Jr, P. (2005). A summary and comparison of bird mortality from anthropogenic causes with an emphasis on collisions. In In: Ralph, C. John; Rich, Terrell D., editors 2005. Bird Conservation Implementation and Integration in the Americas: Proceedings of the Third International Partners in Flight Conference. 2002 March 20-24; Asilomar, California, Volume 2 Gen. Tech. Rep. PSW-GTR-191. Albany, CA: US Dept. of Agriculture, Forest Service, Pacific Southwest Research Station: p. 1029-1042 (Vol. 191). 

Kociolek, A. V., Clevenger, A. P., St. Clair, C. C., & Proppe, D. S. (2011). Effects of road networks on bird populations. Conservation Biology, 25(2), 241-249. 

Loss, S. R., Will, T., & Marra, P. P. (2014). Estimation of bird‐vehicle collision mortality on US roads. The Journal of Wildlife Management, 78(5), 763-771.