Yaşayan En Uzun Kara Hayvanı: Zürafa (Giraffa camelopardalis)

Fiziksel Özellikler ve Tanım

Erkek ve dişi zürafaların kürkleri üzerinde beyaz-sarımtırak ve kahverengi benzeri şeritlerle birbirinden ayrılan düzensiz, irili ufaklı, kahverengi, siyah ve kestane renginden oluşan lekeler bulunmaktadır.

Tür Biyocoğrafyası ve Popülasyon Bilgisi

Zürafalar günümüzde Batı ve Orta Afrika’da Nijerya, Kamerun, Çad ve Orta Afrika Cumhuriyeti’nde, Güney’de Zambiya ve Zimbabve, Doğu’da Somali, Uganda ve Tanzanya gibi ülkelerde varlıklarını sürdürmektedir.

Zürafalar geçmişte daha geniş dağılım alanlarına sahip olsalar da artan kuraklık, avcılık ve çiftçilik gibi artan insani faaliyetler nedeniyle Kuzey Afrika’da dağılım gösterdiği çoğu bölgede yok olmuşlardır.

Yaşam Alanları

Zürafaların yaşam alanı genişliği oldukça değişkendir. Besin ihtiyaçlarını karşılayacak genişlikte alanları tercih ederler. Bu alanlarda besin sıkıntısı görüldüğü takdirde daha geniş alanları da kullanma eğilimi gösterirler. Ayrıca su kaynaklarının varlığı ve yeterliliği de zürafaların yaşam alanlarının genişliğini belirleyen ana faktörlerden biridir. Örneğin yağışların bol olduğu mevsimlerde zürafalar günde ortalama 2.2 km yol kat ederken kurak mevsimlerde bu 3.7 km’yi bulmaktadır.

Takson Bilgisi ve Sınıflandırma

Zürafalar, Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nin kuzeydoğusundaki Ituri Yağmurormanlarında yaşayan okapilerle birlikte Zürafagiller (Giraffidae) ailesinin üyeleridir. Bu canlılar görünüm itibariyle birbirinden oldukça farklı olsalar da okapilerin de tıpkı zürafalar gibi uzun bir boynu, uzun ve koyu bir dili, çift loblu alt köpek dişleri ve ossicon adı verilen deri kaplı boynuzları bulunmaktadır.

Zürafaların (Giraffa camelopardalis) Nijer ve Kamerun popülasyonları genellikle peralta alt türü olarak değerlendirilmektedir. Ayrıca Çad ve Orta Afrika Cumhuriyeti’ndeki popülasyonlarda taksonomik belirsizlikler bulunmaktadır.

Kürklerin rengi ve desenlerdeki ayırt edici farklar dikkate alınarak zürafalar dokuz alt türe ayrılmıştır. Bunlar; angolensis (Angola zürafası), antiquorum (Kordofan zürafası), camelopardalis (Nubian zürafası), giraffa (Güney/Güney Afrika zürafası), peralta (Nijerya/Batı Afrika zürafası), reticulata (Ağsı zürafa), rothschildi (Baringo/Uganda zürafası), thornicrofti (Thornicroft zürafası) ve tippelskirchi (Masai zürafası) türleridir. Alttürlerin ayrıştırılmasında kullanılan desen farklılıkları süpheli olarak değerlendirilmekte ve moleküler çalışmalar ile alttürlerin açığa kavuşturulması gerekmektedir. (Alexandre Hassanin ve ark. 2007)

Davranış Özellikleri

Zürafalar her ne kadar sıcaklığın artması ile daha uzun mesafeler kat eden canlılar olsalar da bu belli bir düzeye kadar devam etmektedir. Artan sıcaklık ve artan hareketlilik daha fazla enerji ve su ihtiyacının artmasına neden olduğundan dolayı mesafelerde azalma görülmektedir. Bu davranış soğuk havalarda da benzerlik göstermektedir. Bundan dolayı zürafaların genel olarak kaynakların sınırlı olduğu durumlarda besin ve su ihtiyacını karşılamak için uzun mesafeler kaydetme eğilimi gösterdiği söylenebilir.

Zürafalar daha çok havanın en sıcak olduğu öğle vaktinde aktif olan canlılardır. Bunun nedeni tam olarak bilinmemekle birlikte öne sürülen bazı tahminler bulunmaktadır. Bu davranışa su ve besin ihtiyacının neden olabileceği gibi diğer yırtıcıların aktif olduğu vakitte dinlenme, diğer yırtıcıların dinlendiği vakitte aktif olma eğilimi gösterebileceği düşünülmektedir.

Beslenme Alışkanlıkları

Dişi ve erkek zürafalar günlük olarak sırasıyla vücut ağırlıklarının %1.6’sı ile %2.1’i oranında besin tüketirler. Otçul memeliler olan zürafalar, yapraklar, sürgünler, meyveler, çiçekler ve birçok farklı ağaç türünün dallarıyla beslenirler.

İnsanlarla Etkileşimleri

Zürafalar dünyanın çeşitli bölgelerindeki hayvanat bahçelerinde sergilenmekte ve dolayısıyla ticareti yapılmaktadır. Ayrıca Güney Afrika’nın bazı bölgelerinde yasal olarak avlanılmaktadır.

Yaşam Süresi

Zürafalar doğal yaşam alanlarında genellikle 30 yıldan az bir ömür sürseler de en uzun yaşam süresi 37,4 yıl olarak bildirilmiştir.

Türe Yönelik Tehditler ve Koruma Statüsü

Zürafalar yaşadıkları coğrafyalarda bölgesel olarak farklı tehditler altındadır. Ormansızlaşma, tarımsal faaliyetlerin yaygınlaşması, insan nüfusunun artması, yaşanan bölgesel çatışmalar, savaşlar, kaçak avcılık ve madencilik faaliyetleri zürafaları tehdit eden ana unsurlardır. Güney Afrika’daki başlıca tehditler habitat kaybı ve yasa dışı avlanma, Doğu ve Orta Afrika’daki başlıca tehditler ise tarım arazilerinin yaygınlaşması, habitat kaybı, kuraklık, et ve deri için yasa dışı avlanma ve bölgedeki çatışmalardır.

Dokuz zürafa alt türünden ikisin IUCN Tehdit Altındaki Türler Kırmızı Listesi’nde Kritik Tehlike Altında olarak listelenmektedir.

Kaynaklar:

• HASSANIN, Alexandre, et al. Mitochondrial DNA variability in Giraffa camelopardalis: consequences for taxonomy, phylogeography and conservation of giraffes in West and central Africa. Comptes rendus biologies, 2007, 330.3: 265-274.
•  Maisano, S. 2006. “Giraffa camelopardalis” (On-line), Animal Diversity Web. Accessed July 31, 2023 at https://animaldiversity.org/accounts/Giraffa_camelopardalis/
• Muller, Z., Bercovitch, F., Brand, R., Brown, D., Brown, M., Bolger, D., Carter, K., Deacon, F., Doherty, J.B., Fennessy, J., Fennessy, S., Hussein, A.A., Lee, D., Marais, A., Strauss, M., Tutchings, A. & Wube, T. 2018. Giraffa camelopardalis (amended version of 2016 assessment). The IUCN Red List of Threatened Species 2018: e.T9194A136266699. https://dx.doi.org/10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T9194A136266699.en. Accessed on 16 May 2024.
• MITCHELL, G.; SKINNER, J. D. On the origin, evolution and phylogeny of giraffes Giraffa camelopardalis. Transactions of the Royal Society of South Africa, 2003, 58.1: 51-73.
• Deacon, Francois et al. “Climatic factors affecting seasonal movements of giraffes (Giraffa camelopardalis) in a semi‐arid region of South Africa.” African Journal of Ecology (2023): n. pag.