Dünden Bugüne Keşfedilmiş Tüm Archaeopteryx Fosilleri

İlk Archaeopteryx fosili 1861 yılında Almanya’da keşfedilmiştir. İlk örneği bulan kişinin kim olduğu bilinmese de, bulduğu örneğin bir doktora verildiği ve ardından doktor tarafından Londra’daki Doğa Tarihi Müzesi’ne satıldığı bilinmektedir. Keşfedildiği ilk yıllarda, Tersiyer dönemi öncesinde yaşamış bir kuşa ait fosil olduğu düşünülüyordu. Charles Darwin’in bu keşiften 2 yıl önce “Türlerin Kökeni” isimli eserini yayınlaması, bu fosilin evrim teorisinin önemli bir argümanı haline gelmesine katkı sağlamıştır. (Rauhut et al., 2018)

Archaeopteryx, yaklaşık 150 milyon yıl önce Geç Jura döneminde yaşamış, hem kuş hem de dinozor özellikleri t”a bölgesindeki Solnhofen kireçtaşı yataklarından toplam 13 Archaeopteryx fosili keşfedilmiştir. Bu fosiller, bilim dünyasında büyük ilgi uyandırmış ve evrim teorisinin önemli kanıtları arasında yer almıştır.

İlk Tüy Fosili (1861)

1861 yazında, Solnhofen’deki bir kireçtaşı levhası üzerinde detaylı bir şekilde korunmuş tek bir tüy keşfedildi. (Rauhut et al., 2018). Bu tüy, Frankfurtlu paleontolog Hermann von Meyer tarafından “Archaeopteryx lithographica” olarak adlandırıldı. Bu bulgu, Jura döneminde kuşların varlığına dair ilk kanıt olarak kabul edildi ve fosil kayıtlarında bilinen en eski kuş türü olarak kayıtlara geçti.

Londra Örneği (1861)

Aynı yıl, Langenaltheim’de bulunan ilk iskelet örneği, kanat ve kuyruk tüylerinin izlerini gösteriyordu. Bu fosil, başlangıçta “Archaeopteryx macrura” olarak adlandırıldı ancak daha sonra “Archaeopteryx lithographica” olarak yeniden sınıflandı. (Elzanowski, 2001). Fosil, British Museum tarafından satın alındı ve Londra’daki Doğa Tarihi Müzesi’nde sergilenmektedir.

Berlin Örneği (1876)

Eichstätt yakınlarında bulunan bu örnek, kafatasını ve mükemmel şekilde korunmuş tüyleri içeriyordu. Berlin Üniversitesi Mineraloji Müzesi’ne götürülen fosil, “Berlin örneği” olarak bilinir. (Wellnhofer, 2008). 1897 yılında Andrzej Elzanowski tarafından “Archaeopteryx siemensii” olarak adlandırıldı.

Maxberg Örneği (1956)

Kafatası ve kuyruğu eksik olan bu iskelet, Solnhofen yakınlarındaki Maxberg Müzesi’nde sergilendi. Ancak 1974’te sergiden kaldırıldıktan sonra fosil kayboldu ve hala bulunamamıştır. Fosil ilk kez Heller (1959) tarafından “Archaeopteryx lithographica” olarak tanımlanmıştır. (Heller, 1959).

Haarlem Örneği (1855)

Riedenburg yakınlarında bulunan bu fosil, başlangıçta bir pterodaktil olarak tanımlandı. Ancak 1970’te John Ostrom tarafından Archaeopteryx’in iskelet kalıntıları olduğu anlaşıldı ve Haarlem’deki Teyler Müzesi’nde sergilenmektedir. Bu fosil, detaylı bir çalışma sonucu Archaeopteryx lithographica olarak sınıflandırılmıştır. (Ostrom, 1972).

Eichstätt Örneği (1951)

Eichstätt yakınlarında bulunan bu küçük birey, tüy izleriyle birlikte neredeyse tamamlanmış bir iskelete sahiptir. Jura Müzesi’nde sergilenmektedir. Bu fosil, Archaeopteryx lithographica’nın bir yavrusu olarak kabul edilmiş ancak Howgate (1985) tarafından yeni bir takson olan “Jurapteryx recurva” olarak sınıflandırılmıştır. (Howgate, 1985).

Solnhofen Örneği (1987)

Tam olmayan bir iskelet olan bu fosil, Solnhofen’deki Bürgermeister-Müller Müzesi’nde sergilenmektedir. Bilinen en büyük birey olup, bazı araştırmacılar tarafından yeni bir takson olan “Wellnhoferia grandis”e atanılmıştır. (Elzanowski, 2001).

Münich Örneği (1992)

Tüy izleri ve yeni osteolojik detaylar gösteren bu iskelet, Münich’teki Bavyera Devlet Paleontoloji ve Jeoloji Koleksiyonu’na alınmıştır. Bu fosil ilk olarak Wellnhofer (1993) tarafından tanımlanmış ve yeni bir tür olan “Archaeopteryx bavarica”ya atanılmıştır. (Wellnhofer, 1993).

Daiting Örneği (1990’lar)

Daiting yakınlarındaki bir taş ocağından elde edilen bu fosil, kafatası ve bazı uzun kemikler içermektedir. Özel mülkiyette olup, daha sonra Münich Eyalet Koleksiyonu’na teslim edilmiştir. Tischlinger (2009) bu fosili detaylı olarak tanımlamış ve “Archaeopteryx” olarak sınıflandırmıştır. (Tischlinger, 2009).

Thermopolis Örneği (2005)

İsviçre’deki bir özel koleksiyonda bulunan bu iskelet, Wyoming Dinosaur Center’a bağışlanmıştır. Bu fosil, Mayr ve arkadaşları (2007) tarafından detaylı bir şekilde incelenmiş ve Archaeopteryx siemensii olarak sınıflandırılmıştır. (Mayr et al., 2007). Şimdiye kadar bilinen en iyi korunmuş ve en eksiksiz Archaeopteryx örneklerinden biridir.

Schamhaupten Örneği (2018)

Bavyera’nın Schamhaupten bölgesinde bulunan bu fosil, şimdiye kadar keşfedilen en eski Archaeopteryx örneği olarak kabul edilmektedir. Rauhut ve Foth (2018) tarafından detaylı olarak incelenmiştir ve bu bulgu Archaeopteryx’in evrimsel tarihine dair yeni bilgiler sunmaktadır.

Kaynaklar

• Rauhut, Oliver W.M., Foth, Christian, Tischlinger, Helmut. “The oldest Archaeopteryx (Theropoda: Avialiae): A new specimen from the Kimmeridgian/Tithonian boundary of Schamhaupten, Bavaria.” PeerJ, 2018, 6:e4191.
• Xu, X., You, H., Du, K. et al. “An Archaeopteryx-like theropod from China and the origin of Avialae.” Nature, 2011, 475:465–470. https://doi.org/10.1038/nature10288
• Rauhut, Oliver W.M., Foth, Christian. “The origin of birds: Current consensus, controversy, and the occurrence of feathers.” The evolution of feathers: From their origin to the present, 2020, 27-45.
• Voeten, D. F., Cubo, J., De Margerie, E., Röper, M., Beyrand, V., Bureš, S., et al. “Wing bone geometry reveals active flight in Archaeopteryx.” Nature Communications, 2018, 9(1):923.
• Elzanowski, Andrzej. “A new genus and species for the largest specimen of Archaeopteryx.” Acta Palaeontologica Polonica, 2001, 46(4).
• Wellnhofer, Peter. “The Archaeopteryx specimens.” Geobios, 2008, 41(5):535–547.
• Tischlinger, Helmut. “New insights into the palaeobiology of Archaeopteryx.” Special Papers in Palaeontology, 2009, 80:99–114.