Türkiye’de Yaşayan En Küçük Geyik Türü: Karaca (Capreolus capreolus)

Türkiye ve Avrupa bölgesinde yaşayan en küçük geyik türü olan karacalar, Marmara ve Karadeniz bölgesinde yoğun olarak görülebilirler. İnsanlarla sık sık etkileşime giren bu canlıların nesli her ne kadar tehtid altında değilse de bazı alttürlerinin tehdit altında olabileceği düşünülmektedir. Karacalar bölgeseldir ve kendi bölgelerini komşu bölgelere karşı savunarak korumaya çalışırlar.

Fiziksel Özellikler ve Tanım

Yaklaşık olarak 18 ila 35 kilo arasında değişen ağırlıkları ile Avrupa ve Türkiye coğrafyasındaki en küçük geyikgiller üyesi olan karacalar, 100 ila 126 santim arasında uzunluğa sahip canlılardır. 2-3 santimlik kısa kuyruklara ve 12-16 santimlik kulaklara sahiplerdir. Karacalarda cinsel dimorfizm az miktarda görülebilmektedir yani dişi ile erkek bireyler arasındaki boyut farklı çok fazla değildir.

Tür Biyocoğrafyası ve Popülasyon Bilgisi

Karacalar Türkiye başta olmak üzere, Suriye, Irak, Kafkaslar, İran’ın kuzey bölgeleri ve en kuzey bölgesi dışında tüm Avrupa’da yayılış göstermektedir. Marmara ve Karadeniz bölgeleri en yoğun olarak yaşadıkları alanlardır.

Karacalar yaşadıkları kimi coğrafyalarda kırsal kesimlerde yaşayan insan nüfusunun ve tarımsal faaliyetlerin azalması neticesinde karaca nüfuslarında artış gözlemlenmekle birlikte kimi coğrafyalarda da insan baskısı nedeniyle sayıları (bölgesel olarak geniş ölçekli değil) azalmaktadır. Türkiye’de de bilinçsiz avcılık ve yaşam alanlarının yok edilmesiyle karaca popülasyonunda azalma görülmektedir.

Yaşam Alanları

Karacalar yaprak döken ve iğne yapraklı ormanlarda veya karışık ormanlarda, tarım arazilerinde, bozkırlarda ve açık arazilerde görülebilirler. Buna ek olarak bazı mevsimlerde yarı çöl ortamlarda da görülebilmektedir.

Takson Bilgisi ve Sınıflandırma

Dünyada yayılış gösteren iki karaca türü bulunmaktadır. Bunlar; Türkiye’de de görülebilen Capreolus capreolus ile kuzeydoğu Asya’da görülebilen Capreolus pygargus türleridir.

Alem	Hayvanlar Alemi (Animalia)
Şube	Kordalılar (Chordata)
Sınıf	Memeliler (Mammalia)
Takım	Çift Toynaklılar (Artiodactyla)
Aile	Geyikler (Cervidae)
Cins	Capreolus
Tür	Capreolus capreolus (Linnaeus, 1758)

Davranış Özellikleri

Karaca gruplarının yaşadıkları alanlar yetişkin erkek bireyler tarafından ilkbahar aylarında oluşturulmakla birlikte yaz aylarında bu bölgeler grup dışı bireylere veya dış tehditlere karşı savunulmaktadır. Komşu bölge liderleri bölgeye girmesiyle gerçekleşen karşılaşmalar genellikle kavga ile sonuçlanmaktadır. Kendi bölgelerini kuramayan yetişkin olmayan bireyler ise yaz aylarında daha geniş alanlarda yayılış gösterme eğilimindedirler.

Beslenme Alışkanlıkları

Karacalar genel olarak ağaçların yaprakları, çok yıllık bitkiler ve çalılarla beslenseler de besin bolluğunun olmadığı dönemlerde liken, yosun, mantar ve eğrelti gibi besin kaynaklarını da tercih edebilirler.

Üreme Bilgisi

Erkek bireyler her ne kadar yaşamlarının ilk yılında üreme yetisine kavuşsalar da üç yaşına kadar üremeleri pek olası değildir. Bunun başlıca nedeni grubun içerisindeki en güçlü yani lider erkek karacanın çiftleşme konusunda baskın olmasıdır. Kendisinden güçlü erkeğe karşı hiçbir şansı olmayan erkek karacalar, çiftleşme dönemlerinde olsalar dahi pek atılgan olmazlar. Dişi bireyler 14 aylıkken üreme yetisini kazanırlar. 264 ila 318 gün arasında süren gebeliğin ardından baharın gelmesiyle (Nisan-Temmuz) yavru doğumu gerçekleşir. Gebe dişi 1 ila 3 arasında yavru doğurmaktadır. Doğan yavrular 1-1,7 kg arasında olmakla birlikte yaşamlarının ilk birkaç gününde neredeyse tamamen çaresizdirler. Çaresiz olan karaca yavruları bu dönemlerde yırtıcı hayvanlar tarafından kolayca avlanabilmektedir. Anne karacalar yavrularını birkaç ay boyunca emzirmektedirler. Sütten kesilen karacalar tamamen bitki örtüsüyle beslenme düzenine geçerler ve büyümeleri oldukça hızlı gerçekleşmektedir. İlk sonbaharına gelen bireyler vücut kütlelerinin %60-70’ine ulaşmış olurlar.

İnsanlarla Etkileşimi

Karacalar hem Türkiye’de hem de Avrupa’da en çok görülen toynaklı hayvanların başında gelmektedir. Bu nedenle insanlar ile karşılaşmaları birçok toynaklı türe nazaran fazla olmaktadır. Otoyollarda araçlarla yaşadıkları kazalar neticesinde hayatlarını kaybedebilirler. İnsanların yaşam alanlarında karşılaşmaların olmasının yanı sıra fındık ve çay bahçesi gibi insanların tarımsal faaliyetlerini sürdürdükleri alanlarda da insanlarla karşılaşmalar gerçekleşebilmektedir.

Yaşam Süresi

Karacalar doğal yaşam alanlarında ortalama olarak 7-8 yıl kadar yaşasalarda 18 yıla kadar yaşabildikleri bilinmektedir.

Koruma Statüsü

Karacalar yaşadıkları coğrafyalarda neslinin tehlike altında olmadığı bilinmekle birlikte bazı alttürlerinin (örn. Capreolus capreolus coxi – Orta Doğu’da) neslinin tehlike altında olabileceği tahmin edilmektedir.

Kaynaklar:

• ÖZCAN, Ali Uğur. “Karaca’nın (Capreolus capreolus L. 1758) yeni bir dağılım alanı: Karagüney Dağları, Kırıkkale.” Turkish Journal of Forestry 22.3 (2021): 323-330.
• undefined. 2016. Capreolus capreolus. The IUCN Red List of Threatened Species 2016: e.T42395A22161386. https://dx.doi.org/10.2305/IUCN.UK.2016-.RLTS.T42395A22161386.en. Accessed on 18 November 2023.
• Beşkardeş, Vedat, Akif Keten, and Zeynel Arslangündoğdu. “Karacaların (Capreolus capreolus L, 1758) Türkiye’nin yaban hayatı açısından önemi.” Journal of the Faculty of Forestry Istanbul University 58.2 (2008): 15-22.
• Melis, C., Hoem, S.A., Linnell, J.D.C. et al. Age-specific reproductive behaviours in male roe deerCapreolus capreolus . Acta Theriol 50, 445–452 (2005). https://doi.org/10.1007/BF03192638
• Jacques, K. 2000. “Capreolus capreolus” (On-line), Animal Diversity Web. Accessed December 05, 2023 at https://animaldiversity.org/accounts/Capreolus_capreolus/