Salamis Antik Kenti

Salamis antik kenti Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) sınırları içerisindeki en gözde antik kentlerden biri olup mutlaka ziyaret edilmesi gereken yerlerin başında gelmektedir. Eğer tatil planlarını KKTC otellerinde yaparsanız veya başka nedenlerden dolayı yolunuz Gazimağusa’ya düşerse Salamis antik kentini görmeden ayrılmayın. Roma dönemini belirgin bir şekilde yansıtan bu antik kenti gelin birlikte kısaca tanıyalım.

1.Konumu 

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin Gazimağusa ilçesinin 8 km kadar kuzeyinde yer alan antik bir kenttir.  

2.Kuruluşu 

Arkeolojik buluntular doğrultusunda kentin rahip ve soylu sınıfından olan Teukros tarafından 11. yy da kurulduğu bildirilmiştir. Salamis antik kentinin Teukros tarafından kurulduğunu anlatan mitolojik bazı hikâyeler de mevcuttur. Bir başka anlatıya göre ise Anadolu’dan bölgeye gelen bazı kabilelerle Kilikya’dan gelen Akalar’ın katılımıyla kurulmuştur. 

3.Tarihi 

Salamis antik kentinin M.Ö. 1100’lere kadar Kıbrıs adasının başkenti olduğu düşünülmektedir.  M.Ö. 14. yüzyılda Enkomi Şehri olarak anılan doğu kültürünün hâkim olduğu bu bölgeye 13. yüzyılda ilk defa batı kültürü gelmiştir. M.Ö. 11. yüzyılda ise Enkomi’nin yerini Salamis alınca batılılaşma süreci hızlanmıştır. Bu antik kent tarih boyunca Asurlular, Mısırlılar, Persler ve Romalılar da dâhil birçok millet tarafından idare altına alınmış ve korunaklı limanı ve verimli toprağı sayesinde adanın en zengin şehri haline gelmiştir. Arkeolojik bulgulara göre M.Ö. 7-4. yüzyıllarda Salamis kentinin maddi olarak bolluk ve refah içerisinde olduğu görülmektedir. Öyle ki bu dönemlere ait lüks anıtsal mezarlar ve altın sikkeler bulunmuştur. 

4.Yapısı 

Gymnasium-hamam kısmında yunan tanrıları ve kahramanlarının heykelleri yer almaktadır.  Bu heykellerin kafa kısımları olmayıp sadece gövde kısımları ayaktadır. Bu kafa kısımlarının zamanla oluşan depremlerde parçalandığı ve yağmalanarak pazarlarda satıldığı düşünülmektedir. Ayrıca Gazimağusa’da yeni bir şehir kurmak için Salamis’in duvarları ve taşlarının bir kısmı kullanılmıştır. Diğer bir kısmı ise Mısır’a gönderilerek Süveyş Kanalı inşasında kullanılmıştır. Salamik Antik Kenti bünyesinde nekropol (toplu mezar yerlerinin bulunduğu bölge), gymnasium (spor salonu), hamamlar, tiyatro, sarnıç ve agora gibi yapılar da bulundurmaktadır.  

1. Nekropol 

Salamis Antik Kenti’nde, takribi 3 km karelik bir alana sahip M.Ö. 11-7. yüzyıla ait mezarlar içeren nekropol mevcut olup adanın en büyük nekropolü ünvanını taşımaktadır. 

2. Gymnasium 

En eski olanı M.Ö. 2. yüzyıla ait Helenistik bir Gymnasiumun olduğu tespit edilmiştir. Zamanla yaşanan depremler sebebiyle zarar gören Ggymnasium dönem dönem restore edilmiştir. Gymnasium ve hamam burada bir kompleks şeklinde bulunur. 

3. Hamamlar 

 Salamis hamamı ‘sıra tipi’ olarak nitelendirilebilir. Yani mekanda ilk apodyterium  (soyunma odası) bulunur. Burada soyunduktan sonra tepidarium I’e (ılıklık) geçilir. Burada da ayaklar temizlenerek vücut sıcağa hazırlanır. Çok sıcağa dayanıksız kişiler tepidarium II’ye geçer, dayanıklılar ise caldarium’da (sıcaklık) yıkanır. En son uğranılan yer ise soğukluktur. Buradaki büyük havuz bulunur ve ardından hamam terk edilir.  

4. Tiyatro 

İlk kez Augustus döneminde inşa edilmiştir. Ancak yaşanan depremler neticesinde restorasyon (yenileme) çalışmaları gerçekleştirilmiş olup bu bölümde bulunan bazı taşlar hamam yapımında kullanılmıştır. Sahne binası, orkestra ve oturma yerleri olmak üzere üç ana bölümden oluşmuştur. Oturma bölümleri yaklaşık 15.000 kişilik olup 50’den fazla basamak içermektedir. Günümüzde ise bu mekânda kültür-sanat etkinlikleri yapılmaktadır. 

5. Sarnıç 

Hamamın doğusunda ve kumla kaplı alanda olduğu düşünülmektedir. Hamam-Gymnasium kompleksinin güneyinde su deposu bulunmaktaydı, bu depoya bağlı Apuadükt – Aquaeductus (su kemeri) hattı ile getirilen su sarnıçta toplanıp buradan kanal ve künklerle hamamın kazanlarına ve soğuk havuzlara aktarılmaktaydı. Sarnıç hamamın doğusunda henüz kazılmamış kumla kaplı olan kısımda olduğu düşünülmektedir. 

6. Agora 

Kentin buluşma noktası ve Pazar alanı olarak bilinen bu yapılar tüm Roma şehirleri için ortaktır. Bu dikdörtgen yapının (230 x 55 metre) uzun kısımlarında ürünlerini (meyve, tahıl, zeytin, şarap, balık vb.) satan sıra halinde dükkânlar yer almaktaydı. Agora alanları diğer yapıların aksine köleler de dâhil tüm insanların kullanımına açık alanladır.  

7. Zeus Tapınağı 

Tapınağın olduğu alan 19. yüzyılın sonlarında tespit edilmiş ve sonrasında 1970’lerde sınırlı bir keşif kazısı yapılmış ve bazı yazıtlar bulunmuştur. 

Kaynaklar:

1. Coşkun, A. (2004). Salamis Antik Kenti Roma Hamamı (Doctoral Dissertation, Arkeoloji (Klasik Arkeoloji)). 
2. Erhat, A. (1972). Mitoloji sözlüğü (Vol. 12). Remzi kitabevi. 
3. Öztürk, Ç., & Uysal, M. (2021). 19. Yüzyıl İngiliz Seyahatnamelerinde Kıbrıs. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Uluslararası Filoloji ve Çeviribilim Dergisi, 3(2), 213-248. 
4. Nielsen (1993). Nielsen, I., Thermae et Balnea, Denmark 
5. https://www.visitncy.com/tr/kesfet/salamis-antik-kenti/