Şeritli Peygamberdevesi (Empusa fasciata)

Şeritli Peygamberdevesi (Empusa fasciata), Empusidae ailesine ait, oldukça ilginç morfolojik özelliklere sahip bir böcek türüdür. Avrupa, Orta Doğu ve Asya’nın belirli bölgelerinde yayılım gösteren bu tür, özellikle kurak ve yarı kurak bölgelerde yaşamaktadır. Görünümü sayesinde çevresiyle mükemmel bir şekilde kamufle olabilen E. fasciata, davranışsal adaptasyonları ve avlanma stratejileri açısından oldukça ilginç bir türdür. Ancak, habitat kaybı ve çevresel değişiklikler nedeniyle popülasyonu tehdit altında olabilir.

Fiziksel Özellikler ve Tanım

Şeritli peygamberdeveleri, ince, uzun ve şerit desenli vücut yapısı, dikenli uzantıları, koni biçiminde yükselmiş kafa yapısı ile dikkat çeken bir türdür. Bu yapısı sayesinde çalılık ve kurak otlaklarda kamuflaj özelliği kazanmaktadır. Yetişkin bireyler genellikle 50 ila 70 mm uzunluğunda olup, vücutları açık yeşil, sarımsı kahverengi veya gri tonlarında olabilmektedir. En dikkat çekici özelliği, baş kısmında yer alan mitre biçimindeki çıkıntılardır. Bu sayede dal ve ince bitkilere benzeyerek bulundukları ortamlarda avcılara yakalanmadan kamufle olabilirler.

Ön bacakları oldukça güçlü yapıya sahip olmakla birlikte dikenli bir yapıya sahiptir. Bu da avlarını yakalayıp etkisiz hale getirme bakımından büyük bir avantaj sağlamaktadır. Kanat genellikle erkek bireylerde daha uzun ve gelişmişken dişi bireylerde daha kısa olabilmektedir. Şeritli peygamberdevelerinin larvaları, erişkinlere benzer bir vücut yapısına sahip olmalarına rağmen, renkleri daha soluktur ve daha az gelişmiş dikenlere sahiptir.

Tür Biyocoğrafyası ve Yaşam Alanları

Şeritli peygamberdeveleri, Güneydoğu Avrupa, Orta Doğu ve Asya’nın belirli bölgelerinde geniş bir dağılım göstermektedir. Ancak popülasyonların yoğunluğu bölgeden bölgeye farklılık göstermektedir. Daha çok kuru ve sıcak çalılıklarda, taşlık alanlarda ve kıyı bölgelerinde daha yaygın olan bu türlerin, özellikle Slovenya, Türkiye, İtalya ve Balkanlar’daki popülasyonları incelenmiştir.

Habitat kullanımı daha çok sıcak iklim bölgelerinde kireçtaşı kayalıkları, kurak otlaklar ve seyrek çalılıklar ile sınırlıdır. Bu ortamlar, hem avlanma hem de kamulaj için oldukça elverişli sahalardır. Bazı çalışmalar, türün kuzeye doğru dağılımının sınırlı olduğunu belirtmekle birlikte özellikle larva dönemlerinde (kış aylarında) aktif olduklarını göstermektedir.

Takson Bilgisi ve Sınıflandırma

Empusa fasciata, Brullé (1832) tarafından tanımlanmıştır ve Mantodea takımına, Empusidae ailesine aittir. Bu tür, aynı cins içinde yer alan Empusa pennicornis ile bazı morfolojik benzerlikler gösterse de, baş yapısı ve kanat uzunluğu açısından farklılık göstermektedir.

Taksonomik olarak, Empusidae ailesinin genel sınıflandırmasında belirsizlikler bulunmaktadır ve bazı alt türler henüz tam olarak ayrıştırılamamıştır. Bu nedenle, E. fasciata‘nın farklı coğrafi varyantları üzerine yapılan genetik analizlerin, türün filogenetik ilişkisini netleştirmesi beklenmektedir.

Alem	Hayvanlar (Animalia)
Şube	Eklem bacaklılar (Arthropoda)
Sınıf	Böcekler (Insecta)
Takım	Peygamberdevesi (Mantodea)
Aile	Empusidae
Cins	Empusa
Tür	Şeritli Peygamberdevesi (Empusa fasciata)

Etimoloji

Empusa fasciata, İngilizcede konik kafa yapısına atıfta bulunularak “Conehead Mantis” olarak adlandırılmış ve bu isim yaygın olarak kullanılmıştır. “Conehead Mantis”, Türkçeye “Konikbaşlı Peygamberdevesi” olarak çevrilebilir. Ancak, bu türe yönelik kapsamlı Türkçe kaynakların bulunmaması ve yaygın bir adlandırmanın olmaması, daha uygun ve türün morfolojik özelliklerini yansıtan bir isimlendirme gerekliliğini ortaya çıkarmıştır. Bu doğrultuda, Empusa fasciata için Dogabilim.org tarafından, fiziki yapısıyla uyumlu ve türe özgü bir adlandırma yapılarak “Şeritli Peygamberdevesi” ismi önerilmiştir.

Davranış Özellikleri

Bu türün davranışsal özellikleri, çevresine mükemmel uyum sağlama yeteneği üzerine şekillenmiştir. Özellikle avını tespit etme ve yaklaşma yöntemleri, diğer peygamberdevelerinden farklıdır. Görsel yönelim çalışmaları, E. fasciata‘nın hızlı baş hareketleri ve ileri-geri dalgalanma hareketleri ile nesnelerin uzaklığını hesapladığını göstermektedir . Bu tür, çevresini gözlemlemek için yavaş hareketlerle başını döndürebilmekte ve yön değiştirebilmektedir.

Üreme Sistemi ve Çiftleşme Davranışları

Şeritli peygramberdeveleri Mayıs ile Haziran aylarında çiftleşme dönemine girmektedir. Erkek bireyler, dişileri bulmak için feromonlar aracılığıyla uzun mesafeler kat edebilirler. Dişi bireyler çiftleşme sonrasında 2 ila 4 hafta içerisinde yumurtalarını bırakırlar ve ootekaları (yumurta kapsülleri) bitki saplarına veya kayalık yüzeylere yapıştırırlar.

Beslenme Alışkanlıkları

Şeritli peygamberdeveleri genellikle küçük uçan böceklerle beslenirler. Beslenme alışkanlıkları üzerine yapılan çalışmalar, özellikle geceleri aktif olan güveler (Noctudae, Geometridae) ve büyük sinek türleri ile beslendiklerini göstermektedir. Laboratuvar koşullarında yapılan gözlemlerde ise bu türün, büyük avları tercih ettiği ancak açlık durumlarında küçük böceklerle beslenebildiği ortaya koyulmuştur.

Yaşam Süresi

Şeritli peygamberdeveleri doğal yaşam alanlarında yaklaşık olarak 10 ila 12 ay arasında bir ömür sürerler. Yumurtadan çıkan larvalar kış boyunca gelişimlerini sürdürmekte olup, ilkbaharın gelmesiyle ergin bireylere dönüşürler. Erkek bireyler çiftleşme sonrasında genellikle hayatlarını kaybederken, dişi bireyler yumurtalarını bırakmalarının ardından birkaç hafta daha hayatta kalabilirler.

Koruma Statüsü

IUCN Kırmızı Listesi’ne göre, Empusa fasciata “Veri Eksik” (Data Deficient, DD) kategorisinde değerlendirilmiştir . Bu, tür hakkında yeterli veri olmadığı anlamına gelir. Ancak, habitat tahribatı, tarımsal ilaç kullanımı ve iklim değişikliği gibi faktörlerin türü tehdit edebileceği düşünülmektedir.

Bazı bölgelerde yerel koruma önlemleri alınmış olup, özellikle Ukrayna ve Kırım’daki bazı doğa rezervlerinde tür koruma altında tutulmaktadır .

Sonuç

Empusa fasciata, morfolojisi ve davranışları ile dikkat çeken bir peygamberdevesi türüdür. Türün dağılımı geniş olsa da, popülasyon yoğunluğu düşük olabilir ve habitat tahribatı nedeniyle tehdit altında olabilir. Yapılan ekolojik ve davranışsal çalışmalar, türün çevresine mükemmel uyum sağladığını, ancak habitat değişikliklerine karşı duyarlı olduğunu göstermektedir. Gelecekte yapılacak genetik ve ekolojik araştırmalar, E. fasciata‘nın korunması için daha kapsamlı stratejiler geliştirilmesine yardımcı olabilir.

Kaynaklar

Gomboc, S. (2000). Bionomie, Verbreitung und Züchtungsversuche an Empusa fasciata in Slowenien. Articulata, 15(1), 1-6.

Kral, K., & Devetak, D. (1999). The Visual Orientation Strategies of Mantis religiosa and Empusa fasciata Reflect Differences in the Structure of Their Visual Surroundings. Journal of Insect Behavior, 12(6), 737-757.

IUCN (2020). Empusa fasciata. The IUCN Red List of Threatened Species 2020: e.T44790994A44798452.