Su samuru (Lutra lutra)

Tatlı su ekosistemlerinin sağlıklı işleyişinin en önemli göstergelerinden biri olan su samurları (Lutra lutra), yarı sucul yaşam tarzları, karmaşık davranışları ve biyolojik çeşitlilik açısından taşıdıkları önemle dikkat çeken memelilerdir. Hem karada hem de suda yaşayabilen bu canlılar, özellikle su kalitesinin ve habitat sağlığının bir göstergesi olarak değerlendirilmektedir. Türkiye gibi biyolojik çeşitliliği yüksek ülkelerde, su samurunun varlığı doğal yaşam alanlarının korunması açısından büyük bir önem arz etmektedir. Bu yazıda, Lutra lutra türünün morfolojik özelliklerinden taksonomisine, davranışsal alışkanlıklarından beslenme ekolojisine ve korunma durumuna kadar pek çok yönü bilimsel veriler ışığında ele alınacaktır.

Fiziksel Özellikler ve Tanım

Su samurları diğer sansargiller üyeleri gibi küçük ve yuvarlak kulaklara, küçük gözlere, uca doğru incelen bir kuyruğa, perdeli ve güçlü pençelere sahiplerdir. Oldukça esnek ve hareketli olan su samurları oldukça iyi bir yüzücülerdir. Su samurları cinsel olarak dimorfiktir. Erkek bireyler 5.45 kg ile 11.4 kg ağırlığındayken dişi bireyler 3,36 ile 7,6 kg arasındadır. Baş-vücut uzunluğu erkek bireylerde 60-90 cm, dişilerde 59-70 cm, kuyruk uzunluğu erkeklerde 36-47 cm, dişilerde 35-42 cm’dir.

Tür Biyocoğrafyası ve Yaşam Alanları

Su samurları daha çok nehirlerde yaşamakla birlikte, yayla ve ova gölleri, akarsular, bataklıklar, dereler, çaylar ve su basar ormanları da dahil olmak üzere çok farklı su habitatlarında yaşayabilen yarı sucul canlılardır.
Su samurları (Lutra lutra) Asya, Avrupa ve Kuzey Afrika’daki popülasyonları ile en geniş dağılıma sahip su samuru türüdür. Lutra cinsi 13 türü içerisinde barındırsa da bu türlerden yalnızca Lutra lutra ülkemizde görülebilmektedir. Türkiye’nin tüm bölgelerine yayılmış olan su samurları, ait olduğu su ekosistemlerinin sağlıklı olup olmadığı konusunda fikir edinilmesine yardımcı olmaktadır.

Takson Bilgisi ve Sınıflandırma

Su samurlarının (Lutra lutra) Avrupa türleri ile akraba olmadığı düşünülmekle birlikte Asya kıtasına dayanan Lutra paleoindica türünden türediği düşünülmektedir. En eski Lutra lutra fosilleri, Avrupa’daki birkaç Holosen bölgesinde bulunmuştur, ancak Asya’da hiç fosil kaydı bulunmamaktadır. Pleistosen dönemine tarihlenen Lutra lutra fosillerinin çoğu, diş yapısı ve iskeletindeki farklılıklardan dolayı soyu tükenmiş olan Lutra simplicidens türüne atfedilmiştir.

Üreme Sistemi ve Çiftleşme Davranışları

Su samuru yavruları kuzey Avrupa’da yaz ve sonbahar başlarında, güney Avrupa’da ise kış ve ilkbaharda doğarlar. Kör olarak doğan yavrular 100-120 gr ağırlığa ve 12 cm uzunluğa sahiptir. Yavruların gözleri 30-35 günlükken açılır. 2 aylık olan yavrular katı yiyecekler yiyebilecek hale gelirler. Yavru bireyler 9-12 aylıkken tamamen bağımsız hale gelmektedir. Genç bireylerde ölüm oranları oldukça yüksektir. 1.yılda hayatta kalma oranı %42 olurken bu oran 2.yılda %33’tür. Su samurlarının yalnızca %25’i 2 yıldan fazla hayatta kalabilmektedir.

Beslenme Alışkanlıkları

Su samurları tatlı su habitatlarının en büyük avcısıdır. Su kirliliği gibi nedenlerden dolayı su samurlarının besin alanlarının zarara uğraması direkt olarak popülasyonları etkileyen bir durumdur çünkü su samuru diyetinin %95’ini balıklar oluşmaktadır. Balıkların dışında başta amfibiler olmak üzere, yengeçler, kerevitler ve bazen de kuşlarla beslenirler. Kış aylarının sonlarında bazı bölgelerde kurbağalar su samurlarının önemli besin kaynaklarını oluşturmaktadır. Özellikle ilkbaharda amfibilerin yumurtlamak için bir araya geldiklerinde su samurlarının balıklardan çok kurbağalarla beslendikleri rapor edilmiştir.

Koruma Durumu

Su samurları, Türkiye’deki artan nüfuslarına rağmen Uluslararası Doğayı Koruma Birliği (IUCN) tarafından dünya çapında tehdit altında (NT) olarak listelenmektedir.
Su samurları gösterge tür olarak kabul edilmektedir ve Bern Sözleşmesi (Ek Liste II) kapsamında korunan türler arasında yer almaktadır.

Türkiye Tabiatını Koruma Derneği 1998 yılını “Su Samurunu Koruma Yılı” olarak ilan etmiştir.

Kaynaklar:

• Hung, N., & Law, C. J. (2016). Lutra lutra (Carnivora: Mustelidae). Mammalian Species, 48(940), 109–122.
• Mecozzi, B., Iannucci, A., et al. (2022). Rediscovering Lutra lutra from Grotta Romanelli (southern Italy) in the framework of the puzzling evolutionary history of Eurasian otter.
• Nuri Kaan Ozkazanc, Emir Ozay ve Ark. (2019). The habitat, ecological life conditions, and usage characteristics of the otter (Lutra lutra L. 1758) in the Balikdami Wildlife Development Area. Environmental Monitoring and Assessment.
• Smiroldo, G., Villa, A., Tremolada, P., et al. (2019). Amphibians in Eurasian otter Lutra lutra diet: osteological identification unveils hidden prey richness and male-biased predation on anurans. Mammal Review.
• Toyran, K., & Albayrak, İ. (2016). Avrasya Su Samuru, Lutra lutra (Linnaeus, 1758)’nın Türkiye’deki Yayılış Kayıtları. Journal of Natural and Applied Sciences, 20(3), 575–578.