Tazmanya Canavarı (Sarcophilus harrisii)

Yaşayan en büyük keseli etobur olan Tazmanya canavarı keseli sansargiller olarak da bilinen Dasyuridae ailesinin bir üyesidir. Kendisinden büyük tek keseli etobur olan Tazmanya kaplanının yaşayan son tutsak bireyi geçtiğimiz yüzyılda(1936) hayata gözlerini yummuş ve en büyük keseli etobur ünvanı Tasmanya canavarına geçmiştir.

Tazmanya canavarı günümüzden 400 yıldan fazla bir süre önce Avustralya anakarasındaki son türlerinin yok olmasıyla yalnızca Tazmanya Adası’nda görülebilen bir tür haline gelmiştir. Avustralya’daki nesillerinin tükenme nedenleri arasında dingolar (Canis lupus dingo) ve Aborjin halkı ile olan rekabeti gösterilmekle birlikte iklimin de etkili olduğu tahmin edilmektedir.

Fiziksel Özellikler ve Tanım

Tazmanya canavarları erkek bireyleri 7,5 ila 13 kg, dişi bireyleri 4,5 kg ile 9 kg arasında bir vücut ağırlığına sahiptirler. Orta büyüklükte bir memeli olan bu canlılar yaşayan en büyük keseli etobur canlılardır. Kısa ve geniş bir kafatasına, geniş ve kısa kulaklara, kafa boyutuyla orantılı büyüklükte göz ve buruna, burnunun her iki yanında ve çenesinin altında uzun kıllara sahiptir. Üst çenesinde burnunun etrafındaki alanda, alt çenesinde dudaklarının çevresindeki alanda ve göz çevresinde vücuduna oranla az sayıda kıl bulunmaktadır. Vücudu kahverengi-siyah kürkle kaplıdır. Kuyruğu vücut kürküne oranla daha uzun kıllarla kaplıdır.

Tazmanya canavarları vücut kütlesine rağmen son derece güçlü çenelere sahip canlılardır. Tüm memeliler içerisinde boyutlarına göre en yüksek ısırma gücüne sahip canlılardır. Bu da onların kendisinden çok daha büyük bir canlıyı (30 kg’a kadar) avlayabilmesine olanak sağlamaktadır.

Tür Biyocoğrafyası ve Yaşam Alanları

Yalnızca Tazmanya adasında bulunan bu keseli canlılar adanın doğu kısmında, kuzeybatı kıyılarında görülebilmekle birlikte daha çok okaliptüslerin bulunduğu açık arazilerde, ormanlarda ve kıyı çalılıklarında yaygın olarak görülebilmektedir.

Takson Bilgisi ve Sınıflandırma

Alem	Hayvanlar (Animalia)
Şube	Omurgalılar (Vertebrata)
Sınıf	Memeliler (Mammalia)
Takım	Yırtıcı keseliler (Dasyuromorphia)
Aile	Keseli sansargiller (Dasyuridae)
Cins	Sarcophilus
Tür	Tasmanya Canavarı (Sarcophilus harrisii)

Davranış Özellikleri

Tazmanya canavarları gececil canlılardır. Her ne kadar yalnız canlılar olarak görülseler de büyük bir leşle beslenecekleri zaman bir araya geldikleri ve sosyal davranış gösterdikleri bilinmektedir. Birbirlerine oldukça yakın oldukları toplu beslenme anlarında temas yolu ile bulaşan Şeytan yüz tümörü hastalığını birbirlerine bulaştırmaktadırlar.

Üreme Sistemi ve Çiftleşme Davranışları

Tazmanya canavarlarının kızgınlık dönemlerinde sergilediği tavırlar, eş seçiminde uyguladığı yöntemler, kur yapma ve çiftleşme davranışları kısmen incelenmiş olsa da ayrıntılı bir biçimde ele alınmamıştır. Esaret altında bulunan Tazmanya canavarlarının kızgınlık dönemlerimde iştahlarının azalması, uyuşukluk davranışı ve yuvalanma davranışında artış gözlemlenmiştir. Çiftleşme gerçekleştikten sonra erkek bireyler dişilerin boynunu dişleriyle kavradıktan sonra tekrar çiftleşebileceği uygun bir yuva bulana kadar onu sürüklerler veya yalnızca yanlarında ona eşlik ederler. Daha sonra erkek birey eşini koruma davranışı sergiler ve onunla 10 güne kadar çiftleşmeye devam edecektir.

Beslenme Alışkanlıkları

Tazmanya canavarları aktif olarak avlanan bir diğer keseli olan Benekli kuyruklu quoll’un (Dasyurus maculatus) aksine daha çok leşlerle beslenmeyi tercih ederler. Avladıkları canlıların veya buldukları leşlerin kafatasını kırabilecek kadar güçlü bir çeneye sahip olan Tazmanya canavarları bu sayede kemiklerle beslenebilirler. Daha çok kürk, deri ve tüy gibi diğer hayvanlar tarafından sindirilemeyen besinleri de tüketirler.

Yaşam Süresi

Tazmanya canavarları doğal yaşam alanlarında 5 ila 6 yıl kadar yaşayabilmektedir.

Koruma Statüsü

Tazmanya canavarları 20.yüzyılın orta ve sonlarında oldukça iyi bir nüfusa sahip olsalar da son 10 yılda maruz kaldıkları Şeytan yüz tümörü hastalığı (DFTD) nedeniyle nesilleri tehlike altındadır. Bu hastalık burun, dudak ve yanak gibi yüz bölgelerinde şişmelere, iştahsızlığa, diş ve kemiklerde kütle kaybı ile kendini göstermekte buna mukabil metastaz veya açlıktan ölümlerle sonuçlanmaktadır. Mevcut popülasyonun %80’inin bu hastalık nedeniyle yok olduğu tahmin edilmektedir. Tazmanya canavarları birden fazla bulaşıcı kanserden etkilendiği bilinen tek memeli türüdür.

Yakalandıkları bulaşıcı hastalıklara ek tehlikeler arasında kızıl tilki (Vulpes vulpes) popülasyonu ile yabani kedi (Felis catus) popülasyonu yer almaktadır. Tazmanya canavarları barınma alanları için yabani kedilerle rekabet içerisindedir.

Tazmanya canavarları muzdarip olduğu bulaşıcı kanser nedeniyle koruma altına alınmıştır. 2005 yılının başlarında 11 erkek 19 dişi birey olmak üzere 30 yabani bireyin izole bir ortama alınmasıyla başlamıştır. Günümüzde yüzlerce bireyi içeren bu izole Tazmanya canavarları türün neslinin devamı için büyük önem taşımaktadır. Avustralya anakarasında ve Tazmanya’nın doğu kıyısındaki Maria Adası’nda serbest olarak dolaşabildikleri alanlarda üremeleri gerçekleştirilmektedir. Bu alanlar her ne kadar çiftleşmeleri için son derece uygun olsalar da esaret altındaki bireylerin ilk 6 yılında üreme ortalaması yalnızca %38’dir. Her ne kadar düşük bir oran olsa da esaret altındaki nüfusu artış göstermektedir.

Kaynaklar:

HAWKINS, Clare E., et al. Emerging disease and population decline of an island endemic, the Tasmanian devil Sarcophilus harrisii. Biological Conservation, 2006, 131.2: 307-324.

KEELEY, T., et al. The reproductive cycle of the Tasmanian devil (Sarcophilus harrisii) and factors associated with reproductive success in captivity. General and comparative endocrinology, 2012, 176.2: 182-191.

ATTARD, Marie RG, et al. Skull mechanics and implications for feeding behaviour in a large marsupial carnivore guild: the thylacine, Tasmanian devil and spotted‐tailed quoll. Journal of Zoology, 2011, 285.4: 292-300.

Hawkins, C.E., McCallum, H., Mooney, N., Jones, M. & Holdsworth, M. 2008. Sarcophilus harrisii. The IUCN Red List of Threatened Species 2008: e.T40540A10331066. https://dx.doi.org/10.2305/IUCN.UK.2008.RLTS.T40540A10331066.en. Accessed on 20 March 2024.

STANNARD, Hayley J., et al. Nutritional status and functional digestive histology of the carnivorous Tasmanian devil (Sarcophilus harrisii). Comparative Biochemistry and Physiology Part A: Molecular & Integrative Physiology, 2017, 205: 1-7.

PATCHETT, Amanda L., et al. Curse of the devil: molecular insights into the emergence of transmissible cancers in the Tasmanian devil (Sarcophilus harrisii). Cellular and Molecular Life Sciences, 2020, 77: 2507-2525.

KEELEY, Tamara, et al. Seasonality and breeding success of captive and wild Tasmanian devils (Sarcophilus harrisii). Theriogenology, 2017, 95: 33-41.

Mathias Appel I Tasmanian Devil I Taken on January 31, 2020 I Flickr