Çulluk (Scolopax rusticola)

Çulluklar (Scolopax rusticola), orta boyutları ve kendine has desenleriyle dikkat çeken göçmen kuşlardır. 33-35 cm boyunda ve 56-60 cm kanat açıklığına sahip olan bu kuşlar, genellikle ormanlık alanlarda yaşar ve kış aylarında tarlalar ve çayırlıklar gibi açık alanlarda beslenirler. Kahverengi tüyleri ve belirgin şerit desenleri, onları doğal ortamlarında iyi bir kamuflaj sağlar. Özellikle solucanlarla beslenirler, bu yüzden geceleri beslenmek için açık arazilere inerler. Ancak bu davranışları, onları tilki ve çakal gibi yırtıcılara karşı savunmasız hale getirir. Çulluklar, avcılar tarafından da yoğun bir şekilde avlanmaktadır. Her yıl Avrupa’da 1 milyondan fazla çulluk avlanmaktadır. Doğal yaşamda 15 yıla kadar yaşayabilen çulluklar, 2016 yılında IUCN tarafından “Asgari Endişe Altındaki Türler” arasında sınıflandırılmıştır. Avrupa genelinde çulluk avcılığına olan ilgi her geçen yıl artmaktadır.

Fiziksel Özellikler ve Tanım

Çulluklar 33-35 cm gövde uzunluğuna, 56-60 cm kanat açıklığına ve 131-140 gram vücut ağırlığına sahiptir. Genel vücut hatları açık kahverengidir. Vücudunun ve başının arka kısmında daha geniş alanlara yayılmış yer yer şerit kısmen de dağılma biçiminde koyu kahverengi lekeler bulunmakta, vücudunun alt kısmında ise nispeten ince koyu kahverengi şeritler bulunmaktadır. Başının arka kısmındaki şeritler vücudunun alt kısımdaki şeritler gibi düzensiz değildir ve geniş enine bant halindedir. Uçar haldeyken baş, gövde ve kuyruk küt biçimde görünmektedir. Gagası gövdesine oranla uzundur ve 5-6 cm’dir.

Tür Biyocoğrafyası ve Yaşam Alanları

Çulluklar kış aylarında gündüzler ormanlık alanlarda geceleri ise tarla ve çayırlıklarda vakit geçirirler.

Adlandırma Bilgisi

Türkçe’de yaygın olarak çulluk veya orman çulluğu olarak adlandırılan Scolopax rusticola, İngilizce’de Eurasian Woodcock yani Avrasya çulluğu olarak adlandırılmaktadır.

Takson Bilgisi ve Sınıflandırma

Avrasya çulluğu veya çulluk olarak bilinen Scolopax rusticola, Carl Linnaeus tarafından 1758 yılında tanımlanmıştır.

Alem	Hayvanlar (Animalia)
Şube	Kordalılar (Chordata)
Sınıf	Kuşlar (Aves)
Takım	Yağmur kuşları (Charadriiformes)
Aile	Çullukgiller (Scolopacidae)
Cins	Scolopax
Tür	Scolopax rusticola

Çullukgiller ailesi kumkuşları, düdükçünler, kızılcaklar ve çulluklar gibi farklı adlandırmaya sahip birçok kuş türünü içerisinde barındırmaktadır. Türkiye’de görülebilen ve çulluk olarak adlandırılan 8 tür bulunmaktadır. Bunlar; çulluk (Scolopax rusticola), suçulluğu (Gallinago gallinago), küçük suçulluğu (Lymnocryptes minimus), büyük suçulluğu (Gallinago media), çamurçulluğu (Limosa limosa), kıyı çamurçulluğu (Limosa lapponica), kervançulluğu (Numenius arquata) ve sürmeli kervançulluğu (Numenius phaeopus) türleridir.

Davranış Özellikleri

Çulluklar göçmen kuşlardır. Gündüzleri ormanlık alanlarda dinlenirken geceleri açık arazilerde beslenme davranışı sergilerler. Çulluklar daha çok solucanlarla beslenen canlılardır. Tarla ve açık arazilerde ana besin maddesi olan solucanların bolluğu geceleri bu alanlara inmesine sebep olmaktadır. Bu alanlarda rüzgar ve sıcaklık gibi hava koşulları ile besin arama aktivitesi daha fazla enerji harcamasına sebep olmaktadır. Aynı zamanda çulluk ölümleri büyük oranda (%75) tarlalarda gerçekleşmektedir. Bu ölümlerin sebepleri arasında tilki, çakal gibi memeli yırtıcılar tarafından avlanmanın yanı sıra insanlar tarafından avlanmak da gelmektedir.

Üreme Sistemi ve Çiftleşme Davranışları

Avrasya çulluğu Palearktik bölgede üremektedir.

Beslenme Alışkanlıkları

Çulluklar kış aylarında besin ihtiyacının %85’ini solucanlardan karşılamaktadır. Solucanların yanı sıra eklembacaklılar ve sümüklü böceklerle beslenirler.

Yaşam Süresi

Çullukların doğal yaşam alanlarında yaşadığı en uzun süre kaydı İrlanda’da yapılmış olup 15 yıl 6 aydır. Bu birey vurularak öldürülmüştür.

İnsanlarla Etkileşimleri

Çulluk avcılar tarafından sıkça tercih edilen canlılar arasında yer almaktadır. Kış mevsimi çullukların av baskısını en yoğun hissettiği dönemdir. Öyle ki Avrupa’da her yıl 1 milyondan fazla çulluk avlanarak öldürülmektedir. Avlanmaya karşı olan ilgi de Avrupa’da her yıl artış göstermektedir.

Koruma Statüsü

Çulluk (Scolopax rusticola) 2016 yılında IUCN Tehlike Altındaki Türlerin Kırmızı Listesi için değerlendirilmiş olup Asgari Endişe Altındaki Türler (LC) arasında listelenmiştir.

Kaynaklar:

DURIEZ, Olivier, et al. Habitat selection of the Eurasian woodcock in winter in relation to earthworms availability. Biological conservation, 2005, 122.3: 479-490.

SLÁDEČEK, Martin, et al. Eurasian woodcock (Scolopax rusticola) in intensively managed Central European forests use large home ranges with diverse habitats. Forest Ecology and Management, 2023, 550: 121489.

DURIEZ, Olivier, et al. Individual activity rates in wintering Eurasian woodcocks: starvation versus predation risk trade-off?. Animal behaviour, 2005, 69.1: 39-49.

 Myers, P., R. Espinosa, C. S. Parr, T. Jones, G. S. Hammond, and T. A. Dewey. 2024. The Animal Diversity Web (online). Accessed at https://animaldiversity.org.

Fransson, T., Kolehmainen, T., Kroon, C., Jansson, L. & Wenninger, T. (2010) EURING list of longevity records for European birds. (Çevrimiçi), Erişim Tarihi: 01.10.2024, https://euring.org/data-and-codes/longevity-list?page=2

BirdLife International. 2019. Scolopax rusticola (amended version of 2016 assessment). The IUCN Red List of Threatened Species 2019: e.T22693052A155471018. https://dx.doi.org/10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22693052A155471018.en. Accessed on 01 October 2024.